Bezpieczne usuwanie materiałów zawierających azbest

Bezpieczne usuwanie materiałów zawierających azbest

Azbest przez długi czas wykorzystywany był w budownictwie. Po latach okazał się jednak bardzo szkodliwym materiałem. Z tego też względu zakazano stosowania azbestu do produkcji materiałów budowlanych.

Właściwości azbestu, te dobre i te złe, znane są od wielu lat. Ze względu na jego szkodliwe działanie, od 2005 r. istnieje zakaz produkcji wyrobów zawierających azbest we wszystkich krajach UE, w Polsce zakaz ten obowiązuje od 1997 r. Do dziś jest to temat nierozwiązany i konieczne są pilne, bardziej intensywne działania.

Azbest jest naturalnie występującym w przyrodzie minerałem o włóknistej budowie. Pod względem mineralogicznym rozróżniamy dwie grupy azbestów: grupę serpentynów (azbest chryzotylowy) i grupę azbestów amfibolowych (do której należy między innymi krokidolit i amozyt). Unikatowe właściwości azbestu, takie jak ogniotrwałość, odporność na działanie chemikaliów, termoizolacyjność, dźwiękochłonność, wytrzymałość mechaniczna przyczyniły się do powszechnego wykorzystania tego surowca w produkcji wyrobów budowlanych oraz produkcji elementów wzmacniających lub izolujących termicznie, akustycznie i elektrycznie. Stosowano go w produktach odpornych na tarcie, uszczelkach, masach uszczelniających i klejach. Odporność chemiczna azbestu sprawiła, że był też stosowany w niektórych procesach, np. takich jak filtracja czy procesy elektrolityczne. Ze względu na bardzo szerokie możliwości zastosowania azbestu jest on obecny w budynkach użytkowych, przemysłowych i mieszkalnych, również jako izolacja w wagonach kolejowych, statkach, samolotach, w pojazdach wojskowych i innych.

W zależności od zawartości azbestu, wyroby zawierające ten minerał podzielono na dwie grupy [1, 2]:

  • wyroby miękkie, zawierające powyżej 20% azbestu, łatwo ulegające uszkodzeniom mechanicznym, co powoduje znaczną emisję włókien do otoczenia – bardzo szkodliwą dla zdrowia,
  • wyroby twarde, zawierające poniżej 20% azbestu, gdzie najbardziej rozpowszechnione są wyroby azbestowo-cementowe.

W sytuacji uwolnienia włókien azbestowych, np. przy demontażu starych dachów z eternitu lub elewacji zawierających azbest, pojawia się niebezpieczeństwo związane z wdychaniem włókien unoszących się w powietrzu. Istotne jest to, w jakim stopniu dany materiał może uwalniać włókna azbestu, co w dużej mierze zależy od stanu materiału, który ulega zmianie wraz z upływem czasu, np. poprzez uszkodzenia mechaniczne, zużycie lub wietrzenie.

Chorobotwórcze działanie azbestu

Chorobotwórcze działanie azbestu jest wynikiem wdychania włókien. Pył azbestu na układ oddechowy ma działanie drażniące, zwłókniające i rakotwórcze. Największe zagrożenie stanowią niewidoczne gołym okiem włókna azbestowe, tzw. włókna respirabilne o średnicy poniżej 3 µm i długości powyżej 5 µm, które przedostają się z powietrzem do pęcherzyków płucnych. Włókna te kumulują się w tkance płucnej w ciągu całego życia. Wszystkie odmiany azbestu są uznane za czynniki kancerogenne, tzn. powodujące nowotwory u ludzi. W procesie oczyszczania dróg oddechowych niewątpliwie negatywną  rolę odgrywa dym tytoniowy [1, 2].

Narażenie na pył azbestu może być przyczyną następujących chorób azbestozależnych:

  • pylicy azbestowej, czyli zwłóknienia tkanki płucnej (powoduje utrudnione oddychanie i grozi powstaniem zmian nowotworowych);
  • raka płuc, najpowszechniejszego nowotworu złośliwego powodowanego przez azbest;
  • międzybłoniaka opłucnej, rzadziej otrzewnej (rzadki nowotwór charakteryzujący się wysoką śmiertelnością).

Cechą szczególną działania azbestu jest występowanie chorób po bardzo długim czasie od początku narażenia do wystąpienia objawów chorobowych (tzw. okres latencji) wynoszącym nawet 40–50 lat [1, 2].

Polska nie ma naturalnych złóż  azbestu. Produkcja towarów mających w swoim składzie azbest rozpoczęła się w 1907 r. i trwała aż  do momentu wprowadzenia ustawy z 19 czerwca 1997 r. zakazującej produkcji, obrotu oraz wprowadzania na terytorium Polski azbestu oraz wyrobów zawierających ten minerał [3]. Wprowadzenie tej ustawy nie eliminuje problemu ogromnej liczby wyrobów zawierających azbest, głównie materiałów budowlanych nadal używanych na terenie naszego kraju.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ryc. 1. Włókna azbestu chryzotylowego i krokidolitu widoczne w mikroskopie elektronowym, powiększenie 2000x – źródło [1]

Skomentuj