Choroby związane z pracą, choroby parazawodowe

Problemy zdrowotne związane z pracą to nie tylko choroby zawodowe. Istnieje także grupa chorób o wieloczynnikowym pochodzeniu, na których rozwój, przebieg może wpływać środowisko pracy.

W ciągu ostatnich 10 lat liczba wypadków w miejscu pracy zmniejszyła się o 25%. Szacuje się jednak, że nadal każdego roku za 2,4 mln zgonów na całym świecie odpowiadają choroby związane z pracą, z których 200 000 przypadków ma miejsce w Europie. 

W doktrynie prawa pracy, jak również w naukach medycznych choroby wywołane warunkami pracy, niebędące chorobami zawodowymi, określane się mianem chorób parazawodowych.

Choroby parazawodowe to choroby o złożonej etiologii, które nie są bezpośrednio związane ze środowiskiem pracy, ale jego wpływ ułatwia ich rozwój, pogarsza lub przyśpiesza przebieg oraz pogarsza rokowania. Schorzenia te nie mogą być uznane za choroby zawodowe, ponieważ nie spełniają warunków ich definicji ujętej w art. 2351 Kodeksu pracy, zgodnie z którą muszą być wymienione w wykazie chorób zawodowych oraz można w wyniku oceny warunków pracy stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że zostały spowodowane narażeniem zawodowym, czyli działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w  środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.

Do chorób parazawodowych można zaliczyć m.in.:

  • nadciśnienie tętnicze – nie jest ono wymienione w wykazie chorób zawodowych, lecz na jego powstanie może mieć wpływ praca w stresie, a także czynniki ryzyka (fizyczne, chemiczne) mikroklimat;
  • choroba niedokrwienna serca (choroba wieńcowa) – należy pamiętać, że zawał serca jest jedną z postaci choroby wieńcowej i może być uznawany w określonych okolicznościach za wypadek przy pracy (zob. Czy zawał serca można uznać za wypadek przy pracy?)
  • zespoły bólowe kręgosłupa – do powstania dolegliwości bólowych kręgosłupa przyczynia się przyjmowanie nieprawidłowej pozycji ciała podczas pracy. Wyróżnić można liczne grupy zawodowe szczególnie narażone na przeciążenia poszczególnych struktur kręgosłupa. Należą do nich zarówno osoby ciężko pracujące fizycznie, jak i wykonujące zawody biurowe;
  • choroby psychosomatyczne (nerwice) – słaba organizacja i złe zarządzanie pracą w firmie, a także obciążenie pracą, brak równowagi w wysiłku, niski stopień decyzyjności, przewlekły stres mogą mieć wpływ na powstanie lub rozwój zaburzeń psychicznych;
  • choroba wrzodowa – podobnie jak w przypadku chorób psychosomatycznych stres związany z pracą może mieć wpływ na przebieg tej choroby.

Kodeks pracy a choroby parazawodowe

Regulacje kodeksowe dotyczące kategorii chorób, które mogą powstać w związku z pracą określone zostały w art. 227 § 1 k.p.:

Pracodawca jest obowiązany stosować środki zapobiegające chorobom zawodowym i innym chorobom związanym z wykonywaną pracą.

oraz w art. 236 k.p.

Pracodawca jest obowiązany systematycznie analizować przyczyny wypadków przy pracy, chorób zawodowych i innych chorób związanych z warunkami środowiska pracy i na podstawie wyników tych analiz stosować właściwe środki zapobiegawcze.
 

Zatem Kodeks pracy wyróżnia dwie kategorie chorób, które mogą powstać w związku z pracą – choroby zawodowe oraz inne choroby wynikające ze środowiska pracy. W obydwu tych przypadkach wymaga się od pracodawcy odpowiednich działań prewencyjnych.

Pracodawca nie może ograniczać się w zakresie swych obowiązków tylko do uznanych wypadków przy pracy i stwierdzonych chorób zawodowych, ale także powinien, wraz z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę medyczną nad pracownikami, dokonywać okresowych analiz zwolnień lekarskich pracowników pod kątem ujawniania innych schorzeń, które pozostają w związku przyczynowym z warunkami pracy.

Jednak jedynie w przypadku chorób zawodowych został określony ich prawny wykaz, procedura stwierdzania, a także świadczenia z ubezpieczenia społecznego przysługujące z ich tytułu.

Natomiast w przypadku choroby mającej związek ze środowiskiem pracy poszkodowanemu pracownikowi przysługuje tylko droga cywilnoprawna. Potwierdza to poniższe orzeczenie.

Zdaniem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale siedmiu sędziów (III PZP 85/86) z dnia 4 grudnia 1987 pracownik, który doznał uszczerbku na zdrowiu wskutek spowodowanej warunkami pracy choroby, niebędącej chorobą zawodową, może na mocy art. 300 k.p. dochodzić od pracodawcy roszczeń odszkodowawczych na podstawie prawa cywilnego.

W przypadku chorób omawianych powyżej jedyną możliwością uzyskania odszkodowania jest w Polsce wdrożenie postępowania sądowego. Sądy opierają się na treści i wnioskach opinii lekarskich, a wyroki uznające związek choroby z pracą stwarzają możliwości uzyskania zadośćuczynienia od zakładów pracy.

Podstawa prawna:

  1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r.- Kodeks pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 917 z późn. zm.);
  2. Uchwała sędziów Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 1987 r., III PZP 85/86 (OSNCP 1988 z. 9 poz. 109).

Źródła pomocnicze:

  1. Europejska Agencja Zdrowia i Bezpieczeństwa – https://osha.europa.eu/pl;
  2. Publikacja ze strony Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera pt. „Choroby niezawodowe związane z pracą – uregulowania prawne, orzecznictwo oraz potencjalne konsekwencje dla pracodawców i pracowników w Polsce”.

Skomentuj