Instruktaż stanowiskowy

Podstawowym warunkiem jest zdobycie umiejętności realizowania tej metody wśród kadry zajmującej się szkoleniem stanowiskowym bhp w zakładzie pracy.

Wykonanie instruktażu stanowiskowego w zaprezentowany sposób wymaga odpowiedniego klimatu w zakładzie pracy, skłaniającego mistrzów, brygadzistów i instruktorów zawodu do podjęcia starań nad prawidłowym przygotowaniem się do jego realizacji.

Znaczącą rolę w programowaniu takiej metody spełnić powinny służby bhp: rozumieją one bowiem, iż od stopnia wiedzy i umiejętności personelu pracowniczego zależy nie tylko bezpieczeństwo załogi, ale i postęp w doskonaleniu warunków pracy. Każde szkolenie powinno zacząć się od wstępnej rozmowy z uczestnikiem procesu nauczania. Rozmowa ta powinna zorientować instruktora, mistrza w poziomie wiadomości i umiejętności uczestników pracy stanowiącej przedmiot nauczania, co pozwoli mistrzowi dopasować zasób prezentowanej wiedzy do poziomu przygotowania szkolonych oraz wzbudzić zainteresowanie szkolonych przedmiotem nauczania.

Sposób przeprowadzenia tej rozmowy zależy od wielu czynników, m.in. takich jak: ogólny poziom świadomości i umiejętności reprezentowany przez uczestników szkolenia, indywidualne cechy poszczególnych słuchaczy, wiek, doświadczenie itp. Najskuteczniejszą metodą wprowadzenia uczestników w temat szkolenia jest połączenie pogadanki z dyskusją. W etapie przygotowawczym należy przedstawić przedmiot nauczania. Dzięki temu uczący się uzyska pełne zrozumienie danej pracy, jej celu, znaczenia, postaw teoretycznych, związków z innymi procesami, sposobu wykonania oraz świadomość, czego oczekuje mistrz i do czego proces nauczania zmierza.

Pokaz i objaśnienie sposobu wykonywania danych czynności z uwzględnieniem tych elementów, w których występują szczególne zagrożenia

Najskuteczniejszy sposób przeprowadzenia pokazu to taki, który prowadzony jest według następującego schematu:

  • pokaz całości,
  • pokaz elementów,
  • ponowny pokaz całości.

W fazie pokazu całości ukazujemy wraz z objaśnieniem cały proces pracy. Jeśli jest on bardzo skomplikowany, dzielimy go na poszczególne fazy i dokładnie objaśniamy. Przy pokazie całkowitym poszczególne fazy łączymy tak, aby tworzyły jedną całość. Sposób wykonania poszczególnych części powinien być przedstawiony słuchaczom dwukrotnie, niezbyt szybko oraz zwięźle omówiony. Tak przeprowadzony pokaz pozwala uczniom uzyskać wstępny, ogólny obraz prac, które mają w przyszłości wykonywać.

Następny etap to pokaz elementowy. Punktem wyjścia do tego pokazu jest instrukcja szkoleniowa, sporządzona na podstawie technicznej i psychologicznej analizy pracy.

Powtarzany pokaz fragmentu pracy staje się źródłem:

  • określonej umiejętności,
  • wiadomości o charakterze wykonywanych czynności,
  • sposobie ich wykonania,
  • spostrzeżeń o stopniu trudności i niebezpieczeństwie tkwiącym w pracy.

Pokaz powinien przebiegać według następującego porządku:

  • pokazanie i określenie wszystkich elementów potrzebnych do wykonania danej operacji, tzn. materiałów, narzędzi, maszyn,
  • sposób obsługiwania maszyn,
  • sposób wykonywania danej operacji,
  • sposób posługiwania się przyrządami.

Po przeprowadzeniu pokazu całościowego i fragmentarycznego, w celu lepszego utrwalenia przez uczniów materiału należy ponownie dokonać pokazu całościowego. Instruktor demonstruje cały proces pracy ponownie, objaśniając poszczególne elementy. Ta faza ma na celu powiązanie demonstracji z uzasadnieniem sposobu wykonania czynności.

W ostatniej fazie instruktor powtarza cały proces (bez objaśnień). Jeżeli jest to proces złożony, pokaz końcowy powtarza się kilkakrotnie, stopniowo przyśpieszając tempo.

Próbne wykonanie zadania przez pracownika pod kontrolą prowadzącego instruktaż

Najbardziej skuteczną metodą próbnego wykonania pracy przez uczniów pod nadzorem mistrza jest metoda pięciofazowa:

  • wstępna, samodzielna próba wykonania pracy,
  • wykonanie w zwolnionym tempie poszczególnych fragmentów pracy z jednoczesnym głośnym objaśnieniem wykonywania poszczególnych czynności,
  • wykonywanie poszczególnych fragmentów procesu pracy z jednoczesnym objaśnieniem sposobu wykonywania tych czynności,
  • wykonanie poszczególnych fragmentów pracy z jednoczesnym uzasadnieniem wykonywania czynności,
  • ogólny — ponowny pokaz całościowy procesu pracy wraz ze stopniowym przyśpieszeniem tempa wykonywanych czynności (od powolnego do normalnego).

Duże znaczenie psychologiczne dla uczniów ma wyrażenie przez mistrza pochwały i uznania. Staje się to dla nich poważnym bodźcem do rozwijania aktywności w procesie nauczania pracy. W czasie próbnego wykonywania pracy uczeń z reguły popełnia wiele błędów, które w miarę powtarzania prób zanikają. W trakcie pracy ucznia, jeżeli nie zachodzi taka potrzeba, mistrz nie powinien zbyt wcześnie ingerować i dokonywać korekty dostrzeżonych usterek wykonawczych. Ingerencja ta jest niezbędna wtedy, gdy uczeń nie prze-strzega podstawowych wytycznych wykonywania pracy, zwłaszcza dotyczących bezpiecznego wykonywania pracy. Niezmiernie ważne na tym etapie szkolenia jest zapobieganie powstawaniu szkodliwych nawyków wpływających ujemnie na wyniki pracy.

Nawyki te mogą powstawać bardzo szybko, już po kilkurazowym (błędnym), nie poprawionym wykonaniu pracy. W przypadku stwierdzenia u ucznia zarysowujących się znacznych odchyleń od prawidłowego wykonania pracy mistrz powinien otoczyć go specjalną opieką i dodatkowo przerobić z nim odpowiednie fragmenty procesu pracy.

Samodzielna praca w obecności prowadzącego instruktaż

Jeżeli uczeń poczynił wystarczające postępy i potrafi już pod nadzorem zadawalająco wykonywać nową czynność, należy mu powierzyć samodzielną pracę do wykonania. Umożliwienie uczniowi samodzielnej pracy pozwala mu uwierzyć we własne siły i umiejętności. Dyskrecja, ograniczenie interwencji do najbardziej niezbędnych, taktowne i przyjazne odnoszenie się do ucznia zamiast ciągłej obserwacji jego pracy przez instruktora — to podstawowe zasady postępowania mistrza w trakcie szkolenia. Trzeba jednak pamiętać, że i na tym etapie uczeń musi mieć możliwość zwrócenia się do określonej osoby z prośbą o wyjaśnienie nasuwających się wątpliwości.

Omówienie i ocena przebiegu nauki

Szkolenie pracowników zakłada pełną aktywizację jego uczestników w poznawaniu zasad bezpiecznej pracy i nabywaniu umiejętności usprawniania stanowiska pracy przez dokonywanie prób działań zmniejszających uciążliwość pracy.

Celowi temu służą różnorodne metody prowadzenia zajęć, ale przede wszystkim metoda sprawdzania wiedzy i umiejętności. Zadanie rozwiązywane przez robotników powinno być związane z ich własnym stanowiskiem pracy, dające możliwość rozumienia potrzeby i istoty usprawnień na stanowisku, czyli upraktycznienia całości wiedzy wynikającej z przeprowadzonego szkolenia.

Cel taki można osiągnąć zadając słuchaczom konkretne pytania problemowe, na przykład:

  1. Czy na twoim stanowisku pracy występuje nadmiernie uciążliwy hałas?
  2. Jeśli tak, to skąd należy uzyskać informacje o jego natężeniu?
  3. Czy pracownicy w twoim zakładzie są narażeni na działanie wibracji?
  4. Jeśli tak, to od kogo należy uzyskać informację o stopniu szkodliwości?
  5. Czy występuje zapylenie na twoim stanowisku pracy? jeśli tak, to jakie metody pracy i działania chronią przed jego szkodliwością?
  6. Czy twoje stanowisko pracy odpowiada wymaganiom bezpieczeństwa i higieny pracy?

Jak mówić?

Mowa jest najbardziej złożonym, specyficznym i subtelnym sposobem porozumiewania się między ludźmi. Czy zastanawiałeś się kiedyś nad tym, jak mówisz, jak czytasz, jak potrafisz przekonywać w rozmowie i dyskusji?

Niestety, na co dzień rzadko pewnie o tym myślisz. Ale faktem jest, że Twoje powodzenie, sukcesy w życiu oraz akceptacja otoczenia, w przeważającej mierze zależą od tego jak mówisz, z kim rozmawiasz. Obojętnie czy rozmawiasz z kolegą, czy wypowiadasz się publicznie — pamiętaj o przestrzeganiu pewnych zasad:

  • Mów płynnie i głośno.
  • Mów zwięźle i jasno.
  • Unikaj powtarzania słów typu: prawda, no wiesz, właśnie, …
  • Nie rozpoczynaj zdania od "no więc".
  • Myśl o swoich słuchaczach.
  • Uśmiechaj się.
  • Patrz na nich i obserwuj, jak reagują na Twoje wypowiedzi.
  • Zainteresuj rozmówcę tym co mówisz.
  • Angażuj jak najwięcej funkcji psychicznych swojego rozmówcy lub słuchacza, mów z humorem, pobudzaj wyobraźnię.
  • Zachęcaj do wypowiedzi słuchaczy.
  • Moduluj głosem.
  • Nie poruszaj się gwałtownie i nie stój jak słup.
  • Korzystaj z notatek ale ich nie czytaj.
  • Nie odwracaj się tyłem do słuchaczy.

Przestrzegaj przede wszystkim zasady: mów, mów i jeszcze raz mów, to dobry sposób na budowanie siły i zdobywanie przyjaciół oraz odnoszenie sukcesów.

Skomentuj