Jak długo pracownik może wykonywać badania profilaktyczne?

Proces wykonywania badań profilaktycznych bywa złożony, zwłaszcza gdy stanowisko pracy wymaga dodatkowych konsultacji specjalistycznych, a dostępność lekarzy jest ograniczona. W praktyce może to prowadzić do sytuacji, w których kompletowanie dokumentacji medycznej trwa dłużej, niż zakładano, a pracownik okresowo traci możliwość wykonywania obowiązków z uwagi na brak aktualnego orzeczenia. Pojawia się więc pytanie, jak daleko sięga odpowiedzialność pracownika w zakresie terminowego odbywania badań oraz jakie narzędzia ma pracodawca, aby zapobiegać nadużyciom i minimalizować ryzyko nieuzasadnionych przerw w pracy. Warto przyjrzeć się, jakie zasady wynikają z przepisów i jak je stosować w realiach funkcjonowania ośrodków medycyny pracy.

Pytanie od czytelnika: 

Mamy zawartą umowę z ośrodkiem medycyny pracy, do którego kierujemy naszych pracowników na badania profilaktyczne. Niektórzy z nich zajmują stanowiska pracy, które dla potwierdzenia braku przeciwskazań do pracy wymagają dodatkowych badań specjalistycznych. Lekarze określonych specjalności przyjmują pacjentów tylko w niektóre dni tygodnia. Z uwagi na fakt, iż przedmiotowy ośrodek medycyny pracy jest dość oblegany przez pacjentów zdarza się, że pracownicy naszej firmy nie są w stanie skompletować wszystkich wymaganych badań w ciągu jednej wizyty.

W ostatnim czasie zdarzył nam się przypadek pracownika, który rozpoczął procedurę badań w ostatnim dniu ważności poprzedniego orzeczenia lekarskiego, przez co czas kompletowania wszystkich niezbędnych badań specjalistycznych wydłużył się niemal do 2 tygodni.

Oczywiście w tym czasie, z uwagi na utratę ważności poprzedniego orzeczenia nie dopuszczaliśmy go do pracy. Z posiadanych informacji wiemy, że pracownik ten mógł wcześniej zakończyć całą procedurę, ale dwukrotnie nie zarejestrował się na wizytę u jednego ze specjalistów w dniach jego przyjęć w ośrodku, mimo iż miał taką możliwość.

Jak możemy przeciwdziałać takim nadużyciom ze strony pracowników? Czy rzeczywiście zmuszeni jesteśmy płacić za cały czas niedopuszczenia do pracy pracownika, który wykonuje badania po okresie ważności poprzedniego orzeczenia lekarskiego?  

Zgodnie z art. 229 § 4 KP, pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie.

Przepis ten swym zakresem obejmuje zasadniczo cztery następujące grupy przypadków:

a) pracownik nigdy nie uzyskał orzeczenia o braku przeciwskazań do pracy na danym stanowisku pracy, np. w związku ze zmianą stanowiska pracy;

b) orzeczenie to zdezaktualizowało się:

• z uwagi na upływ terminu, do którego było wydane;
• na skutek nieobecności w pracy spowodowanej chorobą trwającą ponad 30 dni;
• w wyniku zaistnienia okoliczności, o których mowa w § 6 pkt 1 w związku z § 1 ust. 1 pkt b, f, g w zw. z § rozporządzenia z dnia 30.05.1996 r. Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (U. z 2023 r. poz. 607);
• na skutek wystąpienia w okresie ważności orzeczenia zdarzeń, które mogą wskazywać na istotną zmianę stanu zdrowia pracownika (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 18.12.2002 r., I PK 44/02);

c) pracownik uzyskał orzeczenie lekarskie stwierdzające przeciwskazania do pracy na danym stanowisku pracy wykluczające możliwość podjęcia na nim pracy.