Jakie są wykroczenia przeciwko prawom pracownika?

Pracodawcy mogą świadomie bądź nieświadomie dopuścić się wykroczeń przeciwko prawom pracownika. Mogą one dotyczyć stricte prawa pracy, jak i przepisów związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy.

Wykroczenia przeciwko prawom pracownika w Kodeksie pracy

Wykroczenia przeciwko prawom pracownika zostały określone w wielu aktach prawnych dotyczących prawa pracy, niemniej jednak główne naruszenia zostały wymienione w art. 281 i 282 Kodeksu pracy. Zgodnie ze wskazanymi przepisami pracodawca lub osoba działająca w jego imieniu popełnia wykroczenia przeciwko prawom pracownika gdy:

  1. zawiera umowę cywilnoprawną w warunkach, w których zgodnie z przepisami prawa pracy powinna być zawarta umowa o pracę,
  2. nie potwierdza na piśmie zawartej z pracownikiem umowy o pracę przed dopuszczeniem go do pracy,
  3. wypowiada lub rozwiązuje z pracownikiem stosunek pracy bez wypowiedzenia, naruszając w sposób rażący przepisy prawa pracy,
  4. stosuje wobec pracowników inne kary niż przewidziane w przepisach prawa pracy o odpowiedzialności porządkowej pracowników,
  5. narusza przepisy o czasie pracy lub przepisy o uprawnieniach pracowników związanych z rodzicielstwem i zatrudnianiu młodocianych,
  6. nie prowadzi dokumentacji pracowniczej,
  7. nie przechowuje dokumentacji pracowniczej przez okres wynikający z przepisów prawa,
  8. pozostawia dokumentację pracowniczą w warunkach grożących uszkodzeniem lub zniszczeniem,
  9. nie wypłaca w ustalonym terminie wynagrodzenia za pracę lub innego świadczenia przysługującego pracownikowi albo uprawnionemu do tego świadczenia członkowi rodziny pracownika, wysokość tego wynagrodzenia lub świadczenia bezpodstawnie obniża albo dokonuje bezpodstawnych potrąceń,
  10. nie udziela przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego lub bezpodstawnie obniża wymiar tego urlopu,
  11. nie wydaje pracownikowi świadectwa pracy.

Wymienione wykroczenia w Kodeksie pracy zagrożone są grzywną od 1000 zł do 30 000 zł.

Naruszenie zasad BHP

Artykuły 283 § 1 i 2 Kodeksu pracy odnoszą się do wykroczeń przeciwko prawom pracownika dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy. Są to wykroczenia mające charakter wykroczeń indywidualnych. Zgodnie z tym, może je popełnić osoba odpowiedzialna za stan bhp albo osoba kierująca pracownikami lub innymi osobami. Ukarany mandatem może zostać zatem pracodawca, zgodnie bowiem z art. 207 § 1 Kodeksu pracy to pracodawca jest odpowiedzialny za stan bhp w zakładzie pracy. Wykroczenia z art. 283 może także popełnić osoba kierująca pracownikami w zakresie obowiązków wymienionych w art. 212 Kodeksu pracy. Osoby kierujące pracownikami, do których zalicza się osoby na stanowiskach  kierowniczych niższego szczebla (np. majstrowie, brygadziści), będąc pracownikami, na mocy art. 283 Kodeksu pracy ponoszą odpowiedzialność wykroczeniową w dziedzinie bhp na zasadach identycznych, jak pracodawcy.

W myśl art. 283 §1 i 2 Kodeksu pracy, jeśli osoba odpowiedzialna za stan bhp albo kierująca pracownikami lub innymi osobami fizycznymi, nie przestrzega przepisów lub zasad bhp, podlega karze grzywny od 1000 do 30 000  zł. Tej samej karze podlega osoba, która:

  1. wbrew obowiązkowi nie zapewnia, aby budowa lub przebudowa obiektu budowlanego albo jego części, w których przewiduje się pomieszczenia pracy, była wykonywana na podstawie projektów uwzględniających wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy;
  2. wbrew obowiązkowi wyposaża stanowiska pracy w maszyny i inne urządzenia techniczne, które nie spełniają wymagań dotyczących oceny zgodności;
  3. wbrew obowiązkowi dostarcza pracownikowi środki ochrony indywidualnej, które nie spełniają wymagań dotyczących oceny zgodności;
  4. wbrew obowiązkowi stosuje:

a) materiały i procesy technologiczne bez uprzedniego ustalenia stopnia ich szkodliwości dla zdrowia pracowników i bez podjęcia odpowiednich środków profilaktycznych,

b) substancje chemiczne i ich mieszaniny nieoznakowane w sposób widoczny i umożliwiający ich identyfikację,

c) substancje niebezpieczne, mieszaniny niebezpieczne, substancje stwarzające zagrożenie lub mieszaniny stwarzające zagrożenie nieposiadające kart charakterystyki, a także opakowań zabezpieczających przed ich szkodliwym działaniem, pożarem lub wybuchem;

  1. wbrew obowiązkowi nie zawiadamia właściwego okręgowego inspektora pracy, prokuratora lub innego właściwego organu o śmiertelnym, ciężkim lub zbiorowym wypadku przy pracy oraz o każdym innym wypadku, który wywołał wymienione skutki, mającym związek z pracą, jeżeli może być uznany za wypadek przy pracy, nie zgłasza choroby zawodowej albo podejrzenia o taką chorobę, nie ujawnia wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, albo przedstawia niezgodne z prawdą informacje, dowody lub dokumenty dotyczące takich wypadków i chorób;
  2. nie wykonuje w wyznaczonym terminie podlegającego wykonaniu nakazu organu Państwowej Inspekcji Pracy;
  3. utrudnia działalność organu Państwowej Inspekcji Pracy, w szczególności uniemożliwia prowadzenie wizytacji zakładu pracy lub nie udziela informacji niezbędnych do wykonywania jej zadań;
  4. bez zezwolenia właściwego inspektora pracy dopuszcza do wykonywania pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dziecko do ukończenia przez nie 16 roku życia.

Odpowiedzialność pracodawcy za naruszenie przepisów BHP

Inspektor pracy w stosunku do pracodawcy, który popełnił wykroczenie przeciwko prawom pracownika może zastosować środek wychowawczy w postaci: pouczenia, zwrócenia uwagi, ostrzeżenia lub na zastosowaniu innych środków oddziaływania wychowawczego.

Jednak najczęściej inspektorzy pracy stosują wobec pracodawców, którzy popełnili wykroczenie przeciwko prawom pracownika mandat karny. W postępowaniu mandatowym inspektor pracy może nałożyć grzywnę w wysokości do 2 000 zł.

Jeżeli pracodawca ukarany co najmniej dwukrotnie za wykroczenie przeciwko prawom pracownika określone w Kodeksie pracy popełnia w ciągu dwóch lat od dnia ostatniego ukarania takie wykroczenie, to inspektor pracy może ukarać go mandatem w wysokości do 5000 zł.

W przypadku wykroczeń popełnionych przez pracodawcę z winy umyślnej oraz wykroczeń, które skutkują bezpośrednim zagrożeniem dla zdrowia i życia pracowników lub wykroczeń, które w sposób rażący naruszają prawa pracownika inspektor pracy kieruje do sądu wniosek o ukaranie. Wniosek o ukaranie do sądu inspektor pracy kieruje również, jeśli pracodawca odmówił przyjęcia mandatu.

Natomiast w przypadku, kiedy inspektor pracy stwierdzi, że działania pracodawcy noszą znamiona przestępstw przeciwko prawom pracownika, a nie wykroczenia, to ma obowiązek niezwłocznie powiadomić o tym fakcie prokuratora.

Przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową określone zostały w Kodeksie karnym. Zgodnie z art. 220 Kodeksu karnego:

§ 1. Kto będąc odpowiedzialny za bezpieczeństwo i higienę pracy, nie dopełnia wynikającego stąd obowiązku i przez to narażą pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności oraz pozbawienia wolności do roku.

§ 3. Nie podlega karze sprawca, który dobrowolnie uchylił grożące niebezpieczeństwo.

Zgodnie z art. 221 Kodeksu karnego:

Kto wbrew obowiązkowi nie zawiadamia w terminie właściwego organu o wypadku przy pracy lub chorobie zawodowej albo nie sporządza lub nie przedstawia wymaganej dokumentacji, podlega grzywnie do 180 stawek dziennych albo karze ograniczenia wolności.

Decydując jak zareagować na ujawnione wykroczenie inspektor pracy uwzględnia szereg czynników, do których należy zaliczyć:

  • stopień społecznej szkodliwości czynu,
  • cele kary w zakresie społecznego, zapobiegawczego oraz wychowawczego oddziaływania,
  • rodzaj i rozmiar szkody wyrządzonej przez wykroczenie,
  • rodzaj i stopień winy,
  • sposób działania oraz motywację sprawcy,
  • stosunek sprawcy do poszkodowanego,
  • zachowanie się sprawcy po popełnieniu wykroczenia.

Analiza dokonywana przez inspektora pracy konkretnego przypadku z uwzględnieniem wskazanych wyżej przesłanek pozwala na wybranie odpowiedniej reakcji na wykroczenie, którą może być poprzestanie na środku wychowawczym lub podniesie wysokości kwoty mandatu.

Podstawa prawna:

  1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r.- Kodeks pracy (Dz. U. z 2019 r. poz. 1040 i 1043);
  2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1600 z późn. zm.);
  3. Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2019 r. poz. 1120 i 1123).

Skomentuj