Ochrona przed smogiem jako obowiązek pracodawcy

Jakość powietrza, która ulega gwałtownemu pogorszeniu jest szczególnie niebezpieczna dla osób pracujących na zewnątrz. Jak pracodawca może chronić swoich pracowników przed smogiem?

Podstawowym obowiązkiem pracodawcy jest ochrona zdrowia i życia pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy (art. 207 § 2 Kodeksu pracy).

Co prawda pracodawca nie ma bezpośredniego wpływu na jakość powietrza na zewnątrz, ale może wpływać na to, czy pracownicy są odpowiednio chronieni podczas pracy.

Oddychanie mocno zanieczyszczonym powietrzem wiąże się z wieloma zagrożeniami. Cząstki zawarte w smogu w znaczący sposób ograniczają funkcje obronne dróg oddechowym, tym samym czynią organizm bardziej podatny na różne infekcje.

Zadaniem pracodawcy jest uwzględnienie w ocenie ryzyka wszystkich zagrożeń występujących na stanowisku pracy, w tym także jeżeli to możliwe – zagrożeń związanych z występowaniem zjawiska smogu.

Przepisy nie regulują w sposób bezpośredni postępowania pracodawców w związku z jesienno-zimowym pogorszeniem się jakości powietrza. Należy zatem odwołać się do przepisów związanych z bezpieczeństwem i higieną w miejscu pracy.

Narażenie na czynniki chemiczne i pyły w powietrzu środowiska pracy określone są przez przekroczenie wartości Najwyższych Dopuszczalnych Stężeń (NDS). Wartości te określoną są w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 czerwca 2014 w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (J.t: Dz. U. z 2017 r. poz. 1348).

Wartości w ww. akcie wykonawczym zostały określone dla osób zdrowych, u których nie stwierdzono braku przeciwwskazań do wykonywania pracy. Odnoszą się one do 8-godzinnego dobowego i przeciętnego tygodniowego wymiaru czasu pracy.

W przypadku, gdy nie ma możliwości zastosowania organizacyjno-technicznych środków ograniczających narażenie, a wartości NDS są przekraczane, pracodawca ma obowiązek dostarczenia środków ochrony indywidualnej.

Przy przekroczeniu wartości NDS pyłów i dymów w środowisku pracy zaleca się zastosowanie półmasek filtrujących klasy:

  • FFP1 – w przypadku, gdy stężenie zanieczyszczeń powietrza nie przekracza 4 × NDS,
  • FFP2 – w przypadku, gdy stężenie zanieczyszczeń powietrza nie przekracza 9 × NDS,
  • FFP3 – w przypadku, gdy stężenie zanieczyszczeń powietrza nie przekracza wartości 20 × NDS.

Wymienione półmaski, jako sprzęt filtrujący, zapewniają ochronę również przed zagrożeniem pyłami PM10 i PM2,5.

Natomiast do ochrony w środowisku pracy przed substancjami chemicznymi występujących w formie gazów i par, w tym ditlenku siarki, tlenku węgla, ditlenku azotu, ozonu i węglowodorów aromatycznych, zastosowanie mają półmaski lub maski z pochłaniaczami selektywnymi (klasy A, B, E lub K) oraz z pochłaniaczami wielogazowymi, które stosuje się głównie przy stężeniach przekraczających wartości NDS w środowisku pracy.

Przy doborze obu rodzajów półmasek filtrujących należy kierować się ich zgodnością z wymaganiami bhp zawartymi w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 21 grudnia 2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej (Dz. U. poz. 2173) oraz z wymaganiami Dyrektywy 89/686/EWG. Wyroby takie są oznaczone znakiem CE i powinny mieć certyfikat oceny typu WE.

W rozważaniach należy odróżnić dopuszczalne wartości stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, a dopuszczalne wartości stężeń w powietrzu atmosferycznym.

Wartości dopuszczalnych stężeń w powietrzu atmosferycznym są wyrażone w µg/m3 i są znacznie mniejsze od wartości NDS ustalonych dla środowiska pracy.

Różnice te wynikają z uwzględnienia przy ich ustalaniu:

  1. czasu oddziaływania (całodobowego lub całorocznego),
  2. oddziaływania dotyczącego nie tylko osób zdrowych (u których nie stwierdzono przeciwskazań do wykonywania pracy), lecz także najbardziej wrażliwej grupy społeczeństwa (dzieci, osoby starsze oraz obarczone chorobami układu oddechowego i krążenia czy alergicznymi).

Stężenia pyłów i związków chemicznych określone w powietrzu atmosferycznym z zasady nie przekraczają norm obowiązujących w środowisku pracy.

Narażenie na smog należy odnosić do poziomów dopuszczalnych w powietrzu atmosferycznym, które są w Polsce definiowane przez ministra właściwego ds. środowiska jako poziom dopuszczalny, alarmowy lub informowania Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (J.t.: Dz. U. z 2017 r. poz. 519, z późn. zm.).

Pracodawca do ochrony przed smogiem, może w okresie kiedy dochodzi w powietrzu atmosferycznym do przekroczenia poziomów alarmowych, wyposażyć pracowników zatrudnionych stale na zewnątrz w środki ochrony dróg oddechowych.

W przypadku, gdy występują przekroczenia poziomów alarmowych pyłów zawieszonych (PM10, PM2,5) w powietrzu atmosferycznym wskazane jest stosowanie półmasek filtrujących klasy ochronnej FFP1 posiadających oznakowanie znakiem CE, o których mowa wcześniej.

Półmaski te nie zapewniają ochrony przed substancjami chemicznymi występującymi w formie gazów i par, w tym ditlenku siarki i ditlenku azotu. W przypadku przekroczeń poziomów alarmowych ww. substancji chemicznych konieczne jest stosowanie do ochrony układu oddechowego odpowiednich półmasek lub masek skompletowanych z filtropochłaniaczami zgodnie z zakresem stosowania określonym przez producenta w instrukcji dołączanej do każdego egzemplarza sprzętu.

Reasumując pracodawca ma obowiązek zapewnić swoim pracownikom środki ochrony dróg oddechowych na stanowiskach pracy w przestrzeni zamkniętej, jeżeli zostaną przekroczone wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń (NDS) określonych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 czerwca 2014 w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.

Pracodawca nie ma prawnie obowiązku zapewnienia pracownikom, pracującym do 8 godzin dziennie w przestrzeni otwartej – środków ochrony dróg oddechowych, z wyjątkiem sytuacji, gdy przekroczenie norm dopuszczalnych stężeń dla powietrza atmosferycznego skutkuje przekroczeniem wartość NDS.

Zastosowanie środków ochrony dróg oddechowych w środowisku przestrzeni otwartej oraz powstanie obowiązku po stronie pracodawcy do ich zapewnienia może być uzasadnione, w przypadkach gdy:

  • pracownik jest narażony w środowisku pracy (w przestrzeniach zamkniętych) na przekroczenia dopuszczalnych wartości stężeń (NDS) dla substancji chemicznych i pyłów, które występują także dodatkowo w powietrzu atmosferycznym,
  • pracownik jest narażony na stałym stanowisku pracy w przestrzeni otwartej na przekraczanie alarmowych poziomów stężeń pyłów w powietrzu atmosferycznym,
  • wskazania lekarskie mogą uzasadniać potrzebę stosowania środków ochrony dróg oddechowych (półmasek filtrujących z zaworem wydechowym) także w powietrzu atmosferycznym; dotyczy to osób ze schorzeniami układu oddechowego, krążenia lub alergicznymi.

Źródła:

  1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks Pracy (J.t.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1666, z późn. zm.).
  2. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 grudnia 2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej (Dz. U. poz. 2173),
  3. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 czerwca 2014 w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (J.t: Dz. U. z 2017 r. poz. 1348),
  4. Centralny Instytut Ochrony Pracy – www.ciop.pl, na podstawie opracowania wydanego przez Zakład Zagrożeń Chemicznych, Pyłowych i Biologicznych oraz Zakład Ochron Osobistych Centralnego Instytutu Ochrony Pracy ─ Państwowego Instytutu Badawczego

Skomentuj