Praca w godzinach nadliczbowych

Praca w godzinach nadliczbowych

Przepisy prawa pracy określają możliwy wymiar i powody pracy w godzinach nadliczbowych. Pracodawca może zlecić nadgodziny pracownikom, ale nie może zrobić tego w każdej sytuacji, jednak nie może ich z góry zaplanować.

Art. 151 k.p. za pracę w godzinach nadliczbowych uznaje pracę wykonywaną przez pracownika ponad obowiązujące go normy czasu pracy, a także pracę wykonywaną ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy.

Za pracę w godzinach nadliczbowych uznaje się także każdą godzinę pracy z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, chyba że przekroczenie nastąpiło w wyniku pracy w godzinach nadliczbowych, za które pracownikowi przysługuje prawo do dodatku za pracę w wysokości 100% czy 50%. Ustawodawca ustanowił tym samym dwie sytuacje, gdzie przekroczenie normy czasu pracy spowoduje powstanie godzin nadliczbowych:

  • przekroczenie normy dobowej,
  • przekroczenie normy średniotygodniowej.

Przekroczenie normy dobowej oznacza, iż praca była wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy. Pracą pracownika wykonywaną ponad obowiązujące go normy czasu pracy będzie dla pracownika zatrudnionego w systemie podstawowym praca powyżej 8 godzin na dobę. W systemie równoważnym będzie to praca ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, np. powyżej 12 godzin w dobie pracowniczej. Więcej problemów stwarza ustalenie przekroczenia normy średniotygodniowej. W praktyce dochodzi do tych sytuacji najczęściej wtedy, gdy pracownik pracuje w dniu wolnym od pracy zgodnie z jego rozkładem czasu pracy. Sytuacja taka może spowodować przekroczenie średniej liczby godzin przypadającej w tygodniu, jeżeli pracodawca nie odda pracownikowi nadpracowanych godzin w postaci dnia wolnego. Może również pojawić się sytuacja, gdzie pracownik świadczy pracę w dniu wolnym od pracy, a nie nastąpi przekroczenie normy średniotygodniowej. Taka sytuacja będzie miała miejsce w miesiącach, w których wystąpi święto w dniu tygodnia innym niż niedziela.

Przykład

Pracownik zatrudniony w systemie podstawowym w miesiącu marcu 2011 r. przepracował w sumie 198 godzin. Normatywny czas pracy w miesiącu marcu wynosi 184 godziny.

Praca przebiegała następująco:

1-4 marzec – po 8 godzin              32 godziny

7-11 marzec – po 8 godzin             40 godzin

14-18 marzec – po 8 godzin            40 godzin

21-25 marzec – po 10 godzin          50 godzin

28-31 marzec – po 8 godzin            32 godziny

                                              ----------------

                                              194 godziny

Obliczając, czy nie doszło do przekroczenia normy średniotygodniowej, należy od sumy przepracowanych godzin odjąć liczbę godzin do przepracowania w miesiącu marcu, co stanowi: 194 godziny – 184 godziny = 10 godzin.

Od liczby tych godzin należy odjąć liczbę godzin nadliczbowych wynikających z przekroczenia norm dobowych, tj. (5 x 2 godziny) = 10 godzin.

W przypadku rekompensaty z tytułu godzin nadliczbowych z przekroczenia dobowego nie przysługuje dodatek z tytułu przekroczenia średniotygodniowego.

Przekroczenie przeciętnej normy tygodniowej może powstać w wyniku pracy:

  • w niedzielę i święto wolne od pracy,
  • w dzień wolny wynikający z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy,
  • w dzień wyrównujący przedłużony dobowy wymiar czasu pracy w innych dniach.

Należy pamiętać, że godziny nadliczbowe wynikające z przekroczenia normy dobowej zasadniczo są rozliczane w terminie wypłaty wynagrodzenia, natomiast godziny z przekroczenia normy średniotygodniowej, których ustalenie jest możliwe dopiero po zakończeniu okresu rozliczeniowego – na koniec tego okresu. Wypłacanie dodatku średniotygodniowego jest możliwe w trakcie trwania okresu rozliczeniowego tylko wtedy, gdy przed jego zakończeniem doszło do ustania stosunku pracy lub do jego nawiązania (art. 1516 k.p.).

Skomentuj