Rodzaje umów a ubezpieczenie

Rodzaj umowy decyduje o ponoszonych kosztach składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczek z tytułu podatków.

Większość z nas podczas rekrutacji zwraca uwagę na rodzaj umowy, jaka jest nam proponowana. Niejednokrotnie decyzja o podjęciu pracy na danych warunkach uzależniona jest od ponoszonych kosztów składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczek z tytułu podatków. Wybór umowy cywilnoprawnej (umowa zlecenia, umowa o dzieło) zwykle przynosi korzyści finansowe w postaci wyższego wynagrodzenia, ponieważ nie płacimy składek na ZUS lub płacimy tylko niektóre. Z drugiej jednak strony przy umowach cywilnoprawnych jesteśmy pozbawieni świadczeń, na realizację których składki są przeznaczane.

Przepisy dotyczące ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego nie należą do przepisów zawartych w Kodeksie pracy. Regulacje te odnajdziemy m.in. w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Do ubezpieczeń społecznych zaliczamy:

  • ubezpieczenie emerytalne,
  • ubezpieczenia rentowe,
  • ubezpieczenie w razie choroby i macierzyństwa, tzw. ubezpieczenie chorobowe,
  • ubezpieczenie z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, tzw. ubezpieczenie wypadkowe.

Odrębnym rodzajem ubezpieczenia jest ubezpieczenie zdrowotne.

Podleganie ubezpieczeniom społecznym tak jak np. podleganie ubezpieczeniu emerytalnemu wiąże się z uzyskaniem w przyszłości przez pracownika emerytury.

Z kolei odprowadzanie składki rentowej zapewnia prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową. Renta z tytułu niezdolności do pracy, mającej związek z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową oraz odszkodowanie z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, jest przyznawana wskutek zgłoszenia do ubezpieczenia wypadkowego. Pracownikowi, którego niezdolność do pracy była wynikiem wypadku przy pracy, wypłacany jest na podstawie ubezpieczenia wypadkowego także zasiłek chorobowy.

Natomiast ubezpieczenie chorobowe uprawnia do otrzymania zasiłku chorobowego w razie, gdy ubezpieczony będzie niezdolny do pracy z powodu choroby oraz otrzymania zasiłku macierzyńskiego za okres korzystania z urlopu macierzyńskiego.

Osoby podlegające ubezpieczeniu zdrowotnemu mają prawo do korzystania z bezpłatnej opieki zdrowotnej.

Umowa o pracę

Osoby będące pracownikami zatrudnione na podstawie umowy o pracę, mające ustalone prawo do emerytury lub renty, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i ubezpieczeniom rentowym od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania. Dla tych osób obowiązkowe jest także ubezpieczenie chorobowe i ubezpieczenie wypadkowe.

Osoby objęte ubezpieczeniami społecznymi, które są pracownikami, podlegają również obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Zatem w umowie o pracę:

  • opłacane są składki m.in. emerytalne i rentowe, których część opłacana jest z wynagrodzenia pracownika, a część ze środków własnych firmy,
  • pracownik posiada świadczenie w razie choroby (zasiłek),
  • posiada świadczenia w razie wypadku przy pracy (np. odszkodowanie).

Umowa o dzieło

Umowa o dzieło nie stanowi samoistnego tytułu do ubezpieczeń społecznych. Jeżeli dziełobiorca wykonuje pracę tylko na podstawie umowy o dzieło, to nie są odprowadzane za niego żadne składki na ubezpieczenia społeczne.

Wyjątek stanowi sytuacja, gdy dana osoba umowę o dzieło zawarła ze swoim pracodawcą lub gdy umowę tę wykonuje na rzecz własnego pracodawcy. Tylko w takich przypadkach powstaje obowiązek opłacania składek za dziełobiorcę. W żadnej innej sytuacji nie powstaje obowiązek ubezpieczeniowy dla tego rodzaju umowy.

Zatem w umowie o dzieło:

  • brak jest składek emerytalnych i składek rentowych, wpływających na konto ubezpieczonego ZUS,
  • brak jest świadczeń z tytułu choroby,
  • brak jest świadczeń z tytułu wypadku przy pracy.

Umowa zlecenia

Jeżeli umowa zlecenia stanowi jedyne źródło zarobkowania, to zleceniobiorca podlega obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Zleceniobiorca nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu. Jeśli zleceniobiorca chce otrzymać np. zasiłek chorobowy lub zasiłek macierzyński może ubezpieczyć się dobrowolnie, po wcześniejszym zgłoszeniu do ubezpieczeń: emerytalnego i rentowych.

Zasady, które obowiązują zleceniobiorców stosowane są także do osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej albo innej umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące umowy zlecenia.

Obowiązek zgłoszenia pracowników oraz zleceniobiorców należy do płatnika składek, czyli pracodawcy lub zleceniodawcy. Dokonuje on zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczeń, czyli np. od dnia nawiązania stosunku pracy lub rozpoczęcia pracy na podstawie umowy zlecenia. Osoby, które dobrowolnie chcą być objęte ubezpieczeniami społecznymi, zgłaszają wniosek o objęcie ich ubezpieczeniem w dowolnie wybranym terminie.

W przypadkach, gdy pracownik wykonuje dodatkowo umowę zlecenia zawartą z własnym pracodawcą, to z tytułu wykonywania tej umowy podlega ubezpieczeniom społecznym na takich samych zasadach jak w przypadku umowy o pracę, tj. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu.

Natomiast jeżeli pracownik jest zatrudniony na umowie o pracę, a wykonuje dodatkowo umowę zlecenia zawartą z obcym podmiotem, a nie na rzecz swojego pracodawcy, to podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu stosunku pracy. Tak więc ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu umowy zlecenia mogą mieć charakter dobrowolny – jednak tylko w sytuacji, gdy podstawa wymiaru składek z etatu, w przeliczeniu na okres miesiąca, wynosi co najmniej tyle, ile minimalne wynagrodzenie za pracę. Tym samym – jeżeli podstawa wymiaru składek z pracy etatowej, w przeliczeniu na okres miesiąca, jest niższa od minimalnego wynagrodzenia, osoba podlega także obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu umowy zlecenia.

Wyjątki

Osoby które wykonują pracę na podstawie:

  • umowy agencyjnej,
  • umowy zlecenia,
  • innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia

oraz osoby z nimi współpracujące nie podlegają ubezpieczeniom społecznym ani ubezpieczeniu zdrowotnemu, jeżeli są uczniami gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, szkół podstawowych lub studentami do ukończenia 26 lat.

Inaczej sytuacja przedstawia się w przypadku umowy o pracę.

Uczniowie gimnazjum, szkoły ponadgimnazjalnej, szkoły ponadpodstawowej lub studenci w wieku do 26 lat, którzy pracują na podstawie umowy o pracę – podlegają ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu i zdrowotnemu.

Zasiłek chorobowy

Zasiłek chorobowy przysługuje od pierwszego dnia ubezpieczenia:

  • absolwentom szkół lub szkół wyższych, którzy zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym lub przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od dnia ukończenia szkoły lub uzyskania studiów wyższych,
  • jeżeli niezdolność do pracy spowodowana została wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy,
  • pracownikom, którzy mają co najmniej 10-letni staż pracy.

Zasiłek chorobowy przysługuje również pracownikowi, który stał się niezdolny do pracy w ciągu 14 dni od ustania umowy o pracę, a choroba trwała bez przerwy przez co najmniej 30 dni.

Zasiłek chorobowy przysługuje przez okres trwania niezdolności do pracy z powodu choroby – nie dłużej jednak niż przez 182 dni. W przypadku niezdolności do pracy, która wystąpiła w trakcie ciąży – nie dłużej niż 270 dni.

Zasiłek chorobowy przysługuje za każdy dzień niezdolności do pracy, także za dni wolne, niedziele oraz święta.

Za czas niezdolności do pracy, trwającej łącznie do 33 dni w ciągu roku kalendarzowego lub do 14 dni, jeżeli pracownik ukończył 50 rok życia – pracodawca wypłaca wynagrodzenie chorobowe, a nie zasiłek. Zasady obliczania tego wynagrodzenia są takie same, jak w przypadku zasiłków chorobowych.

Podstawa prawna:

  1. Ustawa z dnia 13 października 1988 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (J.t.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1778),
  2. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (J.t.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1938, z późn. zm.),
  3. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (J.t.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1368),
  4. Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (J.t.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1773, z późn. zm.).

Źródło:

  1. www.zus.pl

Skomentuj