Ocena ryzyka a zapobieganie wypadkom przy pracy

Poprawnie przeprowadzona ocena ryzyka zawodowego stwarza podstawę do podjęcia działań, mających na celu zapobieganie chorobom oraz wypadkom wywołanym przez zagrożenia pojawiające się w miejscu pracy.

Przez ryzyko zawodowe rozumiemy prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń, związanych z wykonywaną pracą, powodujących straty, w szczególności wystąpienia u pracowników niekorzystnych skutków zdrowotnych w wyniku zagrożeń zawodowych występujących w środowisku pracy lub sposobu wykonywania pracy.

Aby dokonać oceny ryzyka pracodawca musi odpowiedzieć sobie na następujące pytania:

  • Co się może stać złego moim pracownikom podczas wykonywania pracy?
  • Co z otaczających w zakładzie pracy przedmiotów, maszyn, używanych cieczy lub gazów może spowodować urazy lub choroby i w jaki sposób może się to stać?
  • Jeśli komuś stałaby się krzywda, to co mu grozi – np. ostre zatrucie, złamanie kończyn itp.

Ryzyko zawodowe związane z danym zagrożeniem, o czym należy pamiętać także przy analizie wypadków przy pracy, oceniane jest na podstawie dwóch elementów:

  • prawdopodobieństwa (możliwości) wystąpienia urazu ciała lub utraty zdrowia, oraz
  • najwyższej dającej się przewidzieć ciężkości urazu ciała lub pogorszenia stanu zdrowia.

Przy szacowaniu ciężkości możliwego urazu lub utraty zdrowia związanego z ustalonym zagrożeniem, powinno się przyjmować najgorszy z możliwych scenariuszy. Dotyczy to każdej sytuacji, gdy prawdopodobieństwo ciężkiego urazu lub pogorszenia stanu zdrowia wydaje się niewielkie, ale jeżeli już wystąpi to może doprowadzić nawet do śmierci, np. prawdopodobieństwo wybuchu z gazem przy zachowaniu odpowiednich wymagań technicznych jest niewielkie, ale przy wystąpieniu takiego zdarzenia skutki mogą być poważne.

Przy ustalaniu prawdopodobieństwa wystąpienia urazu ciała lub utraty zdrowia należy zwracać uwagę na takie elementy, jak: 

  • jaka jest możliwość wystąpienia zdarzenia niebezpiecznego,
  • jak często i ile czasu pracownik jest narażony na zagrożenie czynnikiem niebezpiecznym lub szkodliwym (czas ekspozycji),
  • czy istnieje możliwość uniknięcia lub ograniczenia skutków zdarzenia.

Możliwość wystąpienia zdarzenia niebezpiecznego ma dominujące znaczenie przy ocenie elementów ryzyka zawodowego związanego z zagrożeniami, których oddziaływanie ma charakter urazowy (głównie z zagrożeniami mechanicznymi).

Przy uwzględnianiu czasu narażenia pracowników na zagrożenie należy zwrócić uwagę na:

  • konieczność dostępu do strefy zagrożenia (np. z powodu konserwacji maszyny lub naprawy, względów produkcyjnych),
  • czynności, jakie musi wykonać pracownik podczas dostępu do strefy zagrożenia (np. ręczne podawanie materiału obrabianego),
  • czas, jaki musi spędzić pracownik w strefach zagrożenia,
  • częstość pojawiania się w strefie zagrożenia.

Częstotliwość i czas trwania ekspozycji ma zasadnicze znaczenie przy ocenie ryzyka związanego z narażeniem na czynniki szkodliwe (np. czynniki chemiczne) lub na czynniki uciążliwe (np. hałas).

Możliwość uniknięcia lub ograniczenia skutków zdarzenia będzie zależeć m.in. od:

  • prędkości pojawienia się zagrożenia (nagle, szybko, powoli),
  • wyszkolenia osób,
  • świadomości ryzyka (informacji ogólnych, bezpośrednich obserwacji, urządzeń wskazujących i sygnalizujących itp.),
  • doświadczenia praktycznego i wiedzy (o maszynie, o podobnych maszynach itp.),
  • możliwości uniknięcia wypadku, cofania się lub ucieczki.

Powyższe elementy ryzyka zawodowego ściśle związane z fazami wypadku przy pracy.

Wypadek przy pracy obejmuje zwykle 3 fazy:

  • fazę inicjacyjną, obejmującą narastanie wydarzenia wypadkowego,
  • fazę realizacji, w której następuje oddziaływanie czynnika niebezpiecznego,
  • fazę skutku, w której występują urazy lub straty materialne.

Faza inicjacyjna (przedwypadkowa) obejmuje to, co w danej firmie dotyczy realizacji zadań, organizacji stanowisk pracy, ich wyposażenia, stosowanych materiałów, czynników środowiska pracy i ich źródeł, oraz działań pracownika wykonywanych przed wypadkiem. W analizie ryzyka zawodowego odpowiada to ekspozycji pracownika na czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe.

Narastanie wydarzenia wypadkowego jest związane z odchyleniem, czyli zdarzeniem, cechą lub warunkiem odbiegającym od prawidłowego i zaplanowanego procesu produkcyjnego. Odchylenie obejmuje zarówno działanie pracownika, organizację pracy, jak stosowane maszyny i narzędzia, jest zależne od braku kontroli sytuacji. Wystąpienie sytuacji związanej z odchyleniem może także wynikać z niewłaściwego zaplanowania zadań, zaprojektowania stanowiska pracy i nieodpowiednich do sytuacji środków bezpieczeństwa. W ryzyku zawodowym odchylenie odpowiada możliwości (prawdopodobieństwu) zdarzenia niebezpiecznego.

Faza realizacji wypadku to obszar, w którym następuje kontakt pracownika z czynnikiem niebezpiecznym lub szkodliwym. Jeszcze w tym momencie pracownik może uniknąć skutków zdarzenia niebezpiecznego. W analizie ryzyka zawodowego odpowiada to możliwości uniknięcia wypadku, wycofania się lub ucieczki. Jest to bardzo ważny i często niedoceniany element w ocenie ryzyka zawodowego. Jego prawidłowe oszacowanie i uwzględnienie w projektowaniu środków zapewniających bezpieczeństwo może spowodować znaczne zmniejszenie skutków wypadków.

W fazie skutków oddziaływanie czynników niebezpiecznych powoduje uraz pracownika i/lub stratę materialną. W ryzyku zawodowym odpowiada to możliwym skutkom wypadku, zarówno przewidywanej ciężkości urazu ze śmiercią włącznie, jak i rozmiarowi strat materialnych.

Elementy prawidłowo przeprowadzonej oceny ryzyka zawodowego są ściśle powiązane z fazami wypadku przy pracy, a nawet mogą wskazywać niektóre ewentualne przyczyny wypadku.

Należy pamiętać, aby zawsze wracać do przeprowadzonej oceny ryzyka zawodowego i szczegółowego rozpatrzenia wszystkich jego aspektów po wystąpieniu wypadku przy pracy, a także po zmianach w organizacji pracy, zastosowaniu nowych maszyn i zmian procesów technologicznych itp.

Kształtowanie bezpieczeństwa pracy w firmie musi być budowane na podstawie rzetelnych informacji o występujących zagrożeniach i związanym z nimi ryzykiem zawodowym. Wnioski z przeprowadzonej oceny ryzyka pozwalają na podejmowanie odpowiednich działań, zmniejszających prawdopodobieństwo wystąpienia wypadków przy pracy.

Pamiętaj, że informacja o ryzyku zawodowym jest podstawowym elementem w podejmowaniu decyzji dotyczących zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy pracownikom firmy.

Podstawa prawna:

  1. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. poz. 1650 z późn. zm.).

Źródło pomocnicze:

  1. Wypadek przy pracy. Poradnik pracodawcy. – Publikacja dostępna na stronie internetowej Państwowej Inspekcji Pracy – www.pip.gov.pl. 

Skomentuj