Badania sanitarno-epidemiologiczne

Która grupa pracownicza ma obowiązek wykonać badania sanitarno-epidemiologiczne? Czy obecnie pracodawcy w dalszym ciągu wymagają posiadania książeczki do celów sanitarno-epidemiologicznych?

Zgodnie z ustawą z dnia 5 grudzień 2008 r. o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (J.t.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1886, z późn. zm.) obowiązkowym badaniom sanitarno-epidemiologicznym podlegają:

  • podejrzani o zakażenie lub chorobę zakaźną,
  • nosiciele, ozdrowieńcy oraz osoby, które były narażone na zakażenie przez styczność z osobami zarażonymi, chorymi lub materiałem zakaźnym,
  • uczniowie, studenci, doktoranci kształcący się w kierunku wykonywania prac, przy których wykonywaniu istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby,
  • osoby podejmujące lub wykonujące pracę, przy której istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby.

Ponadto, zgodnie z ustawą z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (J.t.: Dz. U. z 2017 r. poz. 149, z późn. zm.) osoby pracujące, które w ramach powierzonych obowiązków mają styczność z żywnością, również podlegają obowiązkowo badaniom do celów sanitarno-epidemiologicznych.
Obowiązkiem pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy jest skierowanie pracownika na badania profilaktyczne. Obejmują one badanie wstępne, okresowe i kontrolne. Pracownik podlega także obowiązkowym badaniom sanitarno-epidemiologicznym jeżeli istnie możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby.

Badania sanitarno-epidemiologiczne przeprowadzane są przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej lub lekarza wykonującego zadania służby medycyny pracy. Po przeprowadzeniu badań lekarz wydaje orzeczenie lekarskie w dwóch egzemplarzach, z czego jeden trafia do pracownika, a drugi do pracodawcy lub innej osoby zlecającej wykonanie badań.

Ważne!
Nie obowiązują już przepisy zobowiązujące do posiadania książeczki do celów sanitarno-epidemiologicznych!

Książeczka do celów sanitarno-epidemiologicznych straciła moc prawną

Od 2006 r. głównym aktem prawnym określającym zakres wykonywania badań sanitarno-epidemiologicznych było rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2006 r. w sprawie badań sanitarno-epidemiologicznych. Straciło ono jednak moc na rzecz ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
Wcześniejsze rozporządzenie nakładało obowiązek posiadania książeczki do celów sanitarno-epidemiologicznych. W aktualnym stanie prawnym konieczność posiadania „książeczki sanepidowskiej” nie została uregulowana w żadnym akcie prawnym.
Uchylone rozporządzenie nakładało na lekarza obowiązek wpisania wyników wykonywanych badań laboratoryjnych oraz treści orzeczenia lekarskiego do książeczki badań do celów sanitarno-epidemiologicznych.
Obecnie na podstawie obowiązującej ustawy ( z dnia 5 grudzień 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi) lekarz zobowiązany jest jedynie do wydania orzeczenia lekarskiego o zdolności lub przeciwwskazaniach do wykonywania prac, przy których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby. Treść takiego orzeczenia wpisywana jest do karty badań dla celów sanitarno-epidemiologicznych.
Pomimo, że rozporządzenie w sprawie badań sanitarno-epidemiologicznych zostało uchylone z dniem 02.01.2012 r. to nadal większość pracodawców stosuje i wymaga posiadania książeczek sanitarno-epidemiologicznych.
„Książeczka sanepidowska” była bardzo praktyczna, ze względu chociażby na to, że przy zmianie pracy pracodawca nie musiał posyłać nowo zatrudnionego pracownika na badania sanitaro-epidemiologiczne, jeśli ten posiadał książeczkę. Zawierała ona wszystkie wyniki badań koniecznych do wydania orzeczenia lekarskiego o zdolności do wykonywania prac, przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby.
W obecnym stanie prawnym pracodawca musi nowo zatrudnionego pracownika, (który zgodnie z ustawą podlega obowiązkowym badaniom sanitarno-epidemiologicznym) kierować na takie badania i ponosić koszty, co przy ciągłej zmianie zespołu pracowniczego może okazać się dość kosztowne. Dlatego też niektórzy pracodawcy w dalszym ciągu, np. podczas rekrutacji, domagają się „książeczek sanepidowskich”.

Wykonywanie badań

Jak już wcześniej wspomniano, badania sanitarno-epidemiologiczne przeprowadzane są przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej lub lekarza wykonującego zadania służby medycyny pracy.
Najpierw jednak przeprowadzane są badania laboratoryjne. Nie wszystkie instytucje są uprawnione do tego typu badań.
Odpowiednie badania laboratoryjne mogą przeprowadzić jedynie laboratoria akredytowane w zakresie przedmiotu badania na podstawie przepisów o systemie oceny zgodności:

  • Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Państwowej Inspekcji Sanitarnej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, Wojskowej Inspekcji Sanitarnej lub inne laboratoria,
  • jednostek właściwych w zakresie chorób płuc i gruźlicy, w przypadku badań w kierunku gruźlicy, na podstawie umów zawieranych z właściwymi miejscowo podmiotami, o których mowa powyżej.

Koszty badań sanitarno-epidemiologicznych pokrywa pracodawca lub zlecający wykonanie tych badań.
Jeżeli istnieje konieczność potwierdzenia prawidłowości rozpoznania zakażenia, choroby zakaźnej lub identyfikacji biologicznych czynników chorobotwórczych dla celów nadzoru epidemiologicznego, wyniki badań laboratoryjnych poddaje się weryfikacji. Koszty tej weryfikacji są jednak finansowane z budżetu państwa, a nie przez pracodawcę.

Częstość badań

Częstość badań sanitarno-epidemiologicznych nie jest regulowana przez żaden przepis prawny. Zakłada się, że o ważności orzeczenia decyduje lekarz na podstawie informacji od pracownika i miejscu wykonywania jego pracy. Dla ważności i aktualności badań ma znaczenie przede wszystkim zakres i rodzaj wykonywanych czynności na danym stanowisku pracy.
Zgodnie z ustawą z dnia 5 grudzień 2008 r. o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (J.t.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1886, z późn. zm.) minister właściwy do spraw zdrowia, mając na uwadze ochronę zdrowia publicznego oraz uwzględniając rodzaje zakażeń i chorób zakaźnych, wywołujące je biologiczne czynniki chorobotwórcze i drogi ich szerzenia się, jest zobowiązany do określenia w drodze rozporządzenia:
1) zakażeń i chorób zakaźnych, w przypadku wystąpienia których lub podejrzenia wystąpienia przeprowadza się obowiązkowe badania sanitarno-epidemiologiczne,
2) rodzajów obowiązkowych badań sanitarno-epidemiologicznych oraz terminów przeprowadzania tych badań,
3) sposobu dokumentowania badań oraz sposobów dokumentowania wyników tych badań,
4) wzoru karty badań dla celów sanitarno-epidemiologicznych i wzór orzeczenia lekarskiego,
5) rodzajów prac, przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby,
6) sposobu postępowania z osobą, u której stwierdzono przeciwwskazania do wykonywania prac.
W obecnym stanie prawnym brak jednak przepisów wykonawczych o których mowa powyżej, tym samym w zakresie badań sanitarno-epidemiologicznych istnieje sporo niejasności.
Obowiązująca ustawa z dnia 5 grudzień 2008 r. o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (J.t.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1886, z późn. zm.) uchyliła ponadto rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10 lipca 2006 r. w sprawie wykazu prac, przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby. Ten akt wykonawczy był o tyle ważny, że określał grupy pracownicze, u których istniało ryzyko przeniesienia zakażenia na inne osoby. I tak np. fryzjer czy kosmetyczka mieli obowiązek posiadania książeczki sanitarno-epidemiologicznej.

Odsunięcie od pracy

Osoby, u których orzeczono czasowe lub trwałe przeciwskazania do wykonywania prac, przy których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby, nie mogą podjąć ani wykonywać tych prac. Pracodawca, zgodnie z zasadą zachowania poufności, niezwłocznie odsuwa pracownika od pracy.

Skomentuj