Pracodawco, zadbaj o dobrą wodę dla swoich pracowników

Zgodnie z przepisami pracodawca jest zobowiązany do zapewniania wszystkim pracownikom wody zdatnej do picia lub innych napojów. Powinien on w spełnianiu tego obowiązku brać pod uwagę wartości odżywcze wody.

Na początek uregulowania prawne

Zgodnie z § 112 rozporządzenia z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, pracodawca został zobowiązany do zapewniania wszystkim pracownikom wody zdatnej do picia lub innych napojów.  Należy więc podkreślić, że zaopatrzenie w wodę pitną dotyczy wszystkich pracowników niezależnie od panujących warunków atmosferycznych. Natomiast pozostałe napoje powinny być dostosowane do warunków wykonywania pracy i potrzeb fizjologicznych pracowników. Szczegółowe zasady zaopatrzenia w napoje pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnie uciążliwych określają odrębne przepisy – rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów.

Pracodawca ma obowiązek zapewnić napoje profilaktyczne pracownikom wykonującym prace w następujących warunkach:

  • gorącego mikroklimatu, charakteryzującego się wartością wskaźnika obciążenia termicznego (WBGT) powyżej 25°C,
  • mikroklimatu zimnego, charakteryzującego się wartością wskaźnika siły chłodzącej powietrza (WCI) powyżej 1000,
  • przy pracach na otwartej przestrzeni przy temperaturze otoczenia poniżej 10°C lub powyżej 25°C,
  • przy pracach związanych z wysiłkiem fizycznym, powodującym w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny organizmu powyżej 1500 kcal (6280 kJ) u mężczyzn i 1000 kcal (4187 kJ) u kobiet,
  • na stanowiskach pracy, na których temperatura spowodowana warunkami atmosferycznymi przekracza 28°C.

Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy określa także  miejsce czerpania wody zdatnej do picia. Powinno znajdować się nie dalej niż 75 m od stanowisk pracy. Co więcej, zbiorniki, przewody i miejsca czerpania wody powinny być zabezpieczone przed zanieczyszczeniem lub zakażeniem. Czerpanie wody ze zbiorników ma odbywać się wyłącznie z zaworów czerpalnych. Natomiast miejsca czerpania wody nienadającej się do picia powinny być oznakowane zgodnie z Polską Normą.

Dlaczego picie wody jest tak ważne?

Ciało człowieka, w zależności od wieku, składa się w 45% (wiek podeszły), do ok. 65% (ludzie dorośli), a nawet 78% (dzieci do 2 roku życia) z wody. Woda jest składnikiem wszystkich tkanek i płynów ustrojowych, koniecznym do pełnienia ich funkcji fizjologicznych, a więc życiowych.

Woda nie tylko uwadnia organizm człowieka, a więc wszystkie jego narządy, ale jest też niezbędna dla procesu oddychania, przyjmowania pokarmów i przyswajania ich składników odżywczych oraz wydalania składników nieprzyswojonych (w tym toksycznych) z kałem i moczem.

Woda dostarczana jest organizmowi głównie w formie płynnej (woda, napoje) –  przeciętnie w ilości 1,2-1,5 l dziennie, ale również z pokarmami stałymi (głównie owoce, warzywa) dostarczającymi  ok. 0,5-1,0 l dziennie (razem 1,7 l- 2,6 l). Organizm jednak stale traci wodę – w trakcie oddychania i pocenia (1,0-1,2 l na dobę), jednak w największej ilości z moczem i kałem (1,0-1,2 l) – razem to aż 2,0- 2,4 l na dobę. Bilans ten stwierdzany jest u osób zdrowych, nie żyjących w warunkach ekstremalnych pod względem temperatury otoczenia i wysiłku fizycznego.

W czasie intensywnego wysiłku fizycznego – przy pracy, zwłaszcza w podwyższonej temperaturze powietrza, tracimy znacznie więcej wody zarówno drogą oddechową jak też przez pocenie. Jednocześnie z potem wydalane są z organizmu elektrolity, w tym chlorki i sód co dodatkowo zaburza funkcje życiowe. Odwodnienie powodując zmniejszenie objętości krwi krążącej wpływa niekorzystnie na czynność serca i układu oddechowego. Obniża się też ilość moczu wydalanego i kału co może skutkować zaparciami czy zatruciami.

Objawem odczuwalnym znacznego odwodnienia (> 10%) jest rozdrażnienie, bezsenność, utrata apetytu, osłabienie fizyczne a czasem zaczerwienienie skóry. Ponieważ organizm nie może „magazynować zapasu” wody, konieczne jest jej systematyczne uzupełnianie w ciągu całego dnia (w małych porcjach jednorazowych)  w ilości: dorośli 2-4 % masy ciała, dzieci 10-15 % masy ciała. W czasie intensywnego wysiłku, a przy tym upałów, zapotrzebowanie na wodę może wzrastać nawet do 4-5 litrów na dobę.

Jakie wody powinien wybierać pracodawca dla swoich pracowników?

Określenie „woda” wymaga uściślenia informacją o przeznaczeniu danej wody. Każda woda przeznaczona do spożycia w stanie „surowym”, czyli bez gotowania, powinna spełniać określone w stosownych przepisach, wymagania – w tym chemiczne i mikrobiologiczne dotyczące bezpieczeństwa pod względem zdrowotnym w miejscu jej wykorzystania tj. na wypływie z kranu lub w butelce i innych opakowaniach.

W wodzie udostępnianej systemem wodociągów (potocznie tzw. kranówka), ze względu na jej przeznaczenie również do celów higienicznych, gospodarczych czy produkcyjnych, musi być limitowana zawartość niektórych składników i ogólna zawartość składników rozpuszczonych, również tych, które dla celów spożywczych są pożądane. Woda dostarczana w sieciach wodociągowych jest uzdatniona, a więc teoretycznie można ją spożywać. Jednak droga – ze stacji uzdatniania wody do kranu w zakładzie – jest bardzo długa. Można mieć zatem uzasadnione wątpliwości czy w tym czasie woda znów nie ulega zanieczyszczeniom.

Naturalne wody mineralne, wody źródlane i wody stołowe pochodzące z zasobów podziemnych, pierwotnie czyste, nie wymagające dezynfekcji środkami chemicznymi, a przy tym zróżnicowane pod względem składu chemicznego, są przeznaczone wyłącznie do spożycia, głównie do picia bez podgrzewania, w celu zachowania naturalnych właściwości. Wody zawierające od ok. 200 mg/l do ok. 600 mg/l rozpuszczonych składników mineralnych w zrównoważonych stężeniach są odpowiednie do picia w celu racjonalnego uwodnienia organizmu i jego prawidłowego funkcjonowania. Naturalne wody mineralne średniozmineralizowane (od 500 do 1500 mg/l) oraz wysokozmineralizowane (> 1500 do ok. 4000 mg/l) należy dobierać według stężenia składników wyróżniających daną wodę, nadających jej właściwości odżywcze lub dietetyczne.

Klasyfikacja wody pod względem ilości minerałów jest określona przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 31 marca 2011 r. w sprawie naturalnych wód mineralnych, wód źródlanych i wód stołowych i wygląda następująco:

  • woda bardzo niskozmineralizowana – zawiera poniżej 50 mg/l minerałów,
  • woda niskozmineralizowana – zawiera poniżej 500 mg/l minerałów,
  • woda średniozmineralizowana – zawiera od 500 do 1500 mg/l minerałów,
  • woda wysokozmineralizowana – zawiera powyżej 1500 mg/l minerałów.

Aby dokonać wyboru odpowiedniej wody, najlepiej pokierować się rodzajem wykonywanej pracy i warunkami pracy. Dla pracowników wykonujących czynności wymagające niewielkiego wysiłku, zaleca się spożywanie wody niskozmineralizowanej. Osobom pracującym ciężej, zaleca się wodę średnio lub wysokozmineralizowaną.

W wodach podziemnych naturalnego pochodzenia stwierdzono kilkadziesiąt pierwiastków chemicznych i ich połączeń (związków) w bardzo zróżnicowanych stężeniach, podobnie jak w organizmie człowieka. Są wśród nich mikroelementy (w stężeniach <0,1 mg/l), w tym niektóre pełniące funkcje katalityczne w procesach ustrojowych, oraz makroskładniki niezbędne dla podstawowych funkcji życiowych, których zawartość w niektórych wodach wynosi kilkaset mg/l  i może być równa dobowemu zapotrzebowaniu w codziennej diecie.

Źródłem tych składników mogą być niektóre naturalne wody mineralne wyróżniające się zawartością: wapnia >150 mg/l, magnezu >50 mg/l, sodu >200 mg/l, chlorków >200 mg/l, a także jodków 0,1-0,25 mg/l czy fluorków 1-2 mg/l .

Wody z dominującym udziałem chlorków i sodu są odpowiednie do picia przy intensywnym wysiłku fizycznym związanym m.in. z pracą oraz wykonywaniem pracy w wysokich temperaturach otoczenia.

Wody z niską zawartością sodu i chlorków (<20 mg/l) są odpowiednie dla osób, którym zalecono ograniczanie tych składników w diecie oraz dla małych dzieci i niemowląt.

Czynnikiem wspomagającym przyswajanie przez organizm człowieka składników wprowadzanych z wodą, jest dwutlenek węgla, zawarty w niektórych wodach w źródle lub wprowadzany do wody w procesie rozlewania i oznakowanej jako nisko – (do 1500 mg/l) lub średnio – (do 4000 mg/l) nasyconej dwutlenkiem węgla.

Aby pożądane dla zdrowia składniki odżywcze, wprowadzane z wodą, działały znacząco na organizm, należy pić wodę systematycznie – ok. 1 litr wody dziennie.

Informacje o zawartości składników wyróżniających daną wodę, z podziałem na ich znaczącą zawartość, podane są na etykiecie opakowań jednostkowych w formie: „zawiera wapń” i/lub „zawiera magnez”, „z niską zawartością sodu” itd. Oznaczone w danej wodzie rzeczywiste stężenie tych składników w mg/l podane jest również na etykiecie w opisie jej podstawowego składu chemicznego.

Ze względu na różny stopień zmineralizowania, woda może być traktowana jako napój profilaktyczny dla pracowników wykonujących pracę w warunkach szczególnie uciążliwych. Jedynie w przypadku pracy w mikroklimacie gorącym, należy zapewnić pracownikom napoje wzbogacone o witaminy. Napoje muszą być przyznane w ilościach nielimitowanych.

Podstawa prawna:

  1. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. poz. 1650 z późn. zm.),
  2. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów (Dz. U. poz. 279 oraz z 2019 r. poz. 1160),
  3. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 31 marca 2011 r. w sprawie naturalnych wód mineralnych, wód źródlanych i wód stołowych (Dz. U. poz. 466).

Źródła pomocnicze:

  1. Strona internetowa Głównego Inspektora Sanitarnego – www.gis.gov.pl

Skomentuj