Udzielenie pierwszej pomocy osobie porażonej prądem

Prąd elektryczny stanowi jeden z głównych czynników, które zagrażają życiu i zdrowiu pracowników. Skutki porażenia dla człowieka są zazwyczaj ciężkie, często nawet śmiertelne.

Udzielenie pierwszej pomocy osobie porażonej prądem może uratować jej życie, dlatego tak ważne jest posiadanie przynajmniej podstawowych wiadomości i umiejętności z zakresu pierwszej pomocy.

Kontakt z urządzeniami elektrycznymi wymaga dużej koncentracji, częste jednak lekceważenie zasad bhp oraz nieumyślność może być przyczyną wypadku przy pracy związanego z porażeniem.

Wypadki porażenia prądem elektrycznym mogą wynikać również:

  • ze złego stanu technicznego urządzeń,
  • ze złej organizacji stanowiska pracy,
  • z nieznajomości instrukcji,
  • z braku właściwych środków ochrony przeciwpożarowej,
  • z roztargnienia, zdenerwowania.

Do porażenia prądem dochodzi na skutek przepływu prądu elektrycznego przez ciało człowieka. Poszczególne części ciała mają różny opór elektryczny, który stanowi swoistą barierę dla prądu i ogranicza jego przepływ.

Odporność poszczególnych części ciała na prąd zależy od:

  • napięcia dotyku (przy napięciu powyżej 100 V skóra nie stanowi oporu),
  • odporności wewnętrznej (drogi przepływu prądu – najniższa odporność jest na drodze ręce-plecy oraz dwie ręce-stopa lub dwie stopy-ręka, nieco wyższa na drodze ręka-stopa lub ręka-ręka),
  • natężenia i częstotliwości prądu,
  • czasu trwania rażenia,
  • temperatury i wilgotności skóry (mokra skóra to mniejszy opór),
  • wielkości powierzchni kontaktowych.

Porażenie prądem może prowadzić do:

  • utraty przytomności,
  • zatrzymania krążenia,
  • zatrzymania oddechu,
  • skurczu mięśni (czasem jest tak silny, że prowadzi do zwichnięć i złamań)
  • oparzeń, martwicy i zwęgleń tkanki,
  • na skutek upadku z wysokości także do urazów kręgosłupa i głowy,
  • natychmiastowej śmierci.

Pierwsza pomoc

Udzielanie pomocy przedlekarskiej osobom porażonym wiąże się z zasadą 3S, tzn. działania Szybkiego – Sprawnego – Spokojnego. Jak w każdym przypadku udzielenia pierwszej pomocy najważniejszą rolę odgrywa czas, szybkość działania z uwagi na zmniejszające się z każdą minutą szanse uratowania osoby nieprzytomnej, która utraciła oddech. Po 1 minucie do rozpoczęcia sztucznego oddychania szanse te wynoszą ok. 95%, po 5 minutach – 25%, a po 8 minutach tylko ok. 5%.

Schemat udzielenia pomocy przedlekarskiej

Udzielenie pierwszej pomocy osobie porażonej rozpoczynamy od natychmiastowego uwolnienia porażonego spod działania prądu.

W urządzeniach do 1 kV można tego dokonać poprzez:

  • wyłączenie napięcia właściwego obwodu elektrycznego,
  • odciągnięcia porażonego od urządzeń będących pod napięciem,
  • odizolowanie porażonego.

W sieciach o napięciu powyżej 1 kV do uwolnienia porażonego można zastosować dwie pierwsze metody.

Bezpośrednio po uwolnieniu porażonego spod napięcia należy ocenić jego stan, czy jest przytomny lub nieprzytomny:

  1. W przypadku, gdy porażony jest przytomny – powinien znajdować się w pozycji leżącej z rozluźnionym ubraniem, gdyż to ułatwia mu oddychanie i krążenie krwi. W takiej pozycji powinien pozostawać aż do przybycia lekarza.
  2. W przypadku, gdy porażony jest nieprzytomny, ale oddycha i ma wyczuwalne tętno na tętnicy szyjnej (zachowane krążenie) – powinien znajdować się w pozycji bocznej ustalonej, jeżeli nie ma podejrzenia uszkodzenia kręgosłupa (np. upadek z wysokości). Pozycja ta zapobiega zapadaniu się języka z zamknięciem wejścia do krtani oraz umożliwia odpływ śliny i wymiocin na zewnątrz. Należy cały czas obserwować stan porażonego, a w razie zatrzymania oddychania czy krążenia wykonać szybką interwencje.
  3. W przypadku, gdy porażony prądem elektrycznym jest nieprzytomny i nie oddycha, ale ma zachowane krążenie krwi (wyczuwalne jest tętno na tętnicy szyjnej) – należy natychmiast po udrożnieniu dróg oddechowych rozpocząć sztuczną wentylację płuc.
    Nieodłączną czynnością w tym przypadku jest udrożnienie (oczyszczenie) jamy ustnej i gardła. Po rozwarciu zębów szczęki i żuchwy palcem wskazującym i kciukiem ręki lewej należy usunąć ciała obce (np. protezę zębną) oraz substancje płynne i półpłynne.
    Jeżeli mamy pewność, że poszkodowany nie ma urazu kręgosłupa możemy wykonać udrożnienie poprzez odchylenie głowy w bok, co wraz z obniżeniem kącików ust ułatwi oczyszczanie jamy ustno-gardłowej. Tą czynność wykonujemy palcem wskazującym ręki prawej.
  1. W przypadku, gdy porażony prądem elektrycznym jest nieprzytomny i nie oddycha oraz nastąpiło zatrzymanie krążenia krwi – w tej sytuacji należy wytworzyć sztuczne krążenie krwi za pomocą pośredniego masażu serca. Rozpoznanie zatrzymania krążenia krwi opiera się na stwierdzeniu braku tętna na dużych tętnicach (tętnica szyjna lub udowa u dorosłych) podczas wymacywania trzema palcami.
    Skuteczne przywrócenie krążenia krwi zależy od jednoczesnego pośredniego masażu serca i sztucznej wentylacji płuc. Porażonego układamy na plecach na twardym podłożu, z ewentualnym uniesieniem jego kończyn dolnych, co zwiększa powrót krwi żylnej do serca u dorosłych.
    Pośredni masaż serca polega na przemieszczaniu mostka w kierunku kręgosłupa z siłą ok. 40 kG o ok. 5 cm (nie więcej niż 6 cm) miarowym naciskiem na mostek obu nadgarstków ułożonych na sobie w linii środkowej ciała na granicy 1/3 środkowej i 1/3 dolnej mostka. Częstość naciśnięć mostka powinna wynosić 100÷120/ min.
    Reanimacje należy prowadzić do chwili przywrócenia wydolnego oddechu i krążenia lub do przybycia lekarza.
  2. W przypadku wystąpienia oparzeń skóry – miejsca oparzeń na skórze należy schładzać polewając wodą przez co najmniej 10 min. aż do ustąpienia bólu. Ubranie i biżuterię należy usunąć, a na ranę założyć suchy, jałowy opatrunek.
    Rany opatrujemy jedynie jałowym opatrunkiem bez przemywania czy usuwania ciał obcych na miejscu wypadku. W przypadku krwotoku zewnętrznego należy zastosować opatrunek uciskowy w większości przypadków pomaga on zatamować krwawienie.
  3. W przypadku złamań i zwichnięć – porażenie prądem może doprowadzić do skurczu mięśni, co w efekcie może skutkować złamaniem i zwichnięciem. W tych przypadkach należy odpowiednio unieruchomić kości i stawy. Obowiązuje zasada unieruchomienia dwóch stawów sąsiadujących z miejscem złamania, choćby prowizorycznie.

Pamiętaj!

Opatrzenia obrażeń ciała u porażonego prądem elektrycznym dokonuje się w drugiej kolejności, to jest po wykonaniu czynności reanimacyjnych.

Sytuacja, w której potrzebne będzie udzielenie pierwszej pomocy osobie porażonej prądem elektrycznym, może spotkać każdego. Należy wtedy przystąpić do udzielania pomocy przedlekarskiej, mając jednak na uwadze także swoje bezpieczeństwo. Przede wszystkim musimy zadbać o odłączenie źródła prądu, w sposób bezpieczny, nie narażając swojego zdrowia i życia, a następnie przystąpić do zabiegów reanimacyjnych.

Skomentuj