Zmniejszanie ryzyka związanego z użytkowaniem maszyn

Zmniejszenie występującego ryzyka przy użytkowaniu maszyn można osiągnąć przez zastosowanie odpowiednich środków i rozwiązań technicznych podejmowanych przez producenta, jak i pracodawcę.

Producent maszyny w celu zmniejszenia występującego ryzyka przy jej użytkowaniu jest zobowiązany do stosowania tzw. „triady bezpieczeństwa”, w następującej kolejności:

Na pracodawcy spoczywa natomiast obowiązek zmniejszenia ryzyka poprzez zapewnienie i stosowanie:

  • właściwej organizacji i zarządzania procesem pracy,
  • dodatkowych technicznych środków ochronnych,
  • środków ochrony indywidualnej,
  • szkolenia operatorów maszyn.

Konstrukcja wewnętrznie bezpieczna

Budowa maszyny o konstrukcji całkowicie bezpiecznej jest prawie niemożliwa, ale poprzez stosowanie na etapie projektowania sprawdzonych rozwiązań konstrukcyjnych można wyeliminować część istotnych zagrożeń. Przykładami takich rozwiązań mogą być:

  • eliminowanie ostrych krawędzi i wystających elementów,
  • usytuowanie elementów stwarzających zagrożenie poza zasięgiem kończyn,
  • wzajemnie usytuowanie elementów maszyn eliminujące zagrożenie zgnieceniem lub obcięciem poprzez zapewnienie właściwego odstępu pomiędzy elementami ruchomymi,
  • zmniejszenie sił wywieranych przez elementy maszyny (samoczynnie zamykane osłony, zespoły mocowania) do wartości nieszkodliwych dla człowieka,
  • ograniczenie energii kinetycznej elementów ruchomych poprzez zmniejszenie ich prędkości lub masy.

Techniczne środki ochronne

Techniczne środki ochronne to przede wszystkim osłony i inne urządzenia ochronne. Stosowane są w przypadkach gdy konstrukcja maszyny nie wyeliminowała zagrożeń lub nie zmniejszyła dostatecznie ryzyka. Zadaniem technicznych środków bezpieczeństwa jest:

  • uniemożliwienie dostępu do stref niebezpiecznych w trakcie trwania zagrożenia (np. ruchu elementów maszyny),
  • uniemożliwienie ruchu maszyny podczas przebywania człowieka w strefie zagrożenia.

Informacje dla użytkownika

Użytkownik maszyny powinien otrzymać pełną informację o przeznaczeniu i prawidłowym użytkowaniu maszyny oraz o zagrożeniach, których niewyeliminowano przez konstrukcję i zastosowanie urządzeń ochronnych. Użytkownika należy ostrzec przed skutkami użytkowania maszyny niezgodnie z przeznaczeniem. Informacje i ostrzeżenia powinny być umieszczone na maszynie, opakowaniu oraz w instrukcji obsługi.

Informacje stosowane na maszynie mogą przyjmować formę akustycznych i/lub świetlnych sygnałów ostrzegawczych oraz stałych znaków i/lub napisów. Jako informacje stałe używane są:

  • znormalizowane znaki bezpieczeństwa (ostrzegawcze, zakazu, nakazu i informacyjne),
  • inne zrozumiałe dla użytkownika symbole (piktogramy),
  • napisy ostrzegawcze lub wskazówki dotyczące postępowania.

Istotne informacje związane z bezpieczeństwem pracy, obejmujące wszystkie fazy życia maszyny, powinny być zawarte w instrukcji przeznaczonej dla użytkownika, czyli instrukcji obsługi maszyny. Wymagania jakie powinna spełniać instrukcja użytkowania (obsługi) maszyny, zostały określone w przepisach rozporządzenia z dnia 21 października 2008 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla maszyn.

Środki organizacyjne

Środki organizacyjne mają za zadanie zapewnić właściwe postępowanie podczas wykonywania pracy z użyciem maszyny. Do środków organizacyjnych możemy zaliczyć:

  • procedury pracy, które ograniczają konieczność dostępu do stref niebezpiecznych,
  • systemy zezwoleń na wykonywanie prac szczególnie niebezpiecznych,
  • utrzymanie ruchu poprzez planowanie przeglądów, konserwacji i remontów,
  • nadzór nad przestrzeganiem zasad bezpieczeństwa i higieny pracy przez pracowników,
  • szkolenia doskonalące wiedzę pracowników o zagrożeniach i umiejętnościach w zakresie metod pracy,
  • kształtowanie postawy odpowiedzialności za siebie i współpracowników poprzez motywowanie, wspieranie i nagradzanie właściwych postaw na rzecz poprawy bezpieczeństwa i warunków pracy.

Dodatkowe środki ochronne

Poprzez dodatkowe środki ochronne rozumiemy takie techniczne środki ochronne, których nie przewidział producent, a konieczność ich stosowania wynika ze szczególnych oraz specyficznych warunków występujących u danego pracodawcy. Do najczęściej stosowanych dodatkowych środków ochronnych należą: środki dystansujące, takie jak ogrodzenia, bariery itp. uniemożliwiające dostęp do stref niebezpiecznych (elementów ruchomych), ekrany i osłony zabezpieczające przed iskrami, odpryskami i skutkami wrzutu obrabianego materiału lub narzędzia i osłony zabezpieczające przewody elektryczne, pneumatyczne i hydrauliczne przed uszkodzeniami mechanicznymi.

Środki ochrony indywidualnej

Środki ochrony indywidualnej to wszelkie środki przeznaczone do noszenia lub trzymania przez pracownika w celu ochrony przed zagrożeniami występującymi na stanowisku pracy. Powinny być stosowane tylko w sytuacjach, gdy nie można uniknąć zagrożenia lub wystarczającą ich ograniczyć za pomocą technicznych środków ochrony zbiorowej lub odpowiedniej organizacji pracy. W przypadku zagrożeń mechanicznych mogą być stosowane następujące rodzaje środków ochrony indywidualnej:

  • odzież ochronna,
  • rękawice ochronne,
  • obuwie ochronne,
  • hełmy ochronne,
  • środki ochrony twarzy i oczu,
  • sprzęt chroniący przed upadkiem z wysokości.

Przy doborze środków ochrony indywidualnej należy brać pod uwagę wszystkie występujące na stanowisku zagrożenia, gdyż występowanie niektórych zagrożeń może wykluczać możliwość stosowania danego środka, np. jeżeli istnieje ryzyko pochwycenia, wkręcenia  lub wciągnięcia nie powinno stosować się rękawic ochronnych.

Szkolenia

Pracownik powinien otrzymać od pracodawcy informacje na temat właściwych procedur BHP, zasad bezpieczeństwa pracy, występujących na stanowisku pracy zagrożeń i ryzyka zawodowego oraz zasad ochronny przed zagrożeniami. Informacje te przekazywane są podczas szkoleń w dziedzinie BHP: wstępnych (instruktaż ogólny i stanowiskowy), okresowych oraz szkoleń specjalistycznych. Wymagania prawne dotyczące szkoleń bhp zostały zawarte w rozporządzeniu z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Podstawa prawna:

  1. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 30 października 2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy (Dz. U. poz. 1596 z późn. zm.),
  2. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 października 2008 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla maszyn (Dz. U. poz. 1228 z późn. zm.).

Źródła pomocnicze:

  1. www.pip.gov.pl – Bezpieczeństwo użytkowania maszyn. Poradnik dla pracodawców. Warszawa 2013 r.

Skomentuj