Bezpieczna obsługa urządzeń cieplno-mechanicznych

Sezon grzewczy przed nami. Jakie są wymagania techniczne, zagrożenia, czynności zabronione przy obsłudze urządzeń cieplno-mechanicznych

Bezpieczna eksploatacja urządzeń zależy od:

  • zapewnienia warunków organizacyjnych ze strony zakładu pracy,
  • zatrudnienia pracowników posiadających zaświadczenia kwalifikacyjne uprawniające do prowadzenia eksploatacji danego rodzaju urządzenia.

Oprócz spełnienia wymagań formalnych, na bezpieczną eksploatację urządzenia składają się następujące elementy:

  • niezbędne doświadczenie zawodowe (praktyka pod nadzorem osoby o dużym doświadczeniu),
  • znajomość schematu urządzenia (schemat cieplny), przebiegu przewodów na obiekcie, usytuowania zaworów, wyłączników, przełączników itp.,
  • znajomość połączeń obsługiwanego urządzenia z urządzeniami współpracującymi, w szczególności pod względem skutecznego ich odcięcia dla celów remontu, przeglądu itp.,
  • znajomość rzeczywistych, charakterystycznych parametrów pracy urządzenia, mających wpływ na bezpieczeństwo pracy (np. ciśnienie, temperatura),
  • znajomość występujących zagrożeń na eksploatowanym obiekcie, jakie występują w czasie normalnej eksploatacji urządzenia, jak również w sytuacjach awaryjnych,
  • znajomość związków przyczynowo-skutkowych i zagrożeń dla obsługi, jakie mogą wystąpić w sytuacjach niestabilnej lub awaryjnej pracy urządzeń.

 Wymagania techniczne, zagrożenia, czynności zabronione przy obsłudze urządzeń cieplno-mechanicznych

Bezpieczna eksploatacja kotłów związana jest ze spełnieniem odpowiednich wymagań:

  • Wysokość kotłowni przy zasypie paliwa z przodu powinna być większa niż podwójna wysokość kotła, jednak nie mniej niż 2,5 [m].
  • Dla kotłów z górnym zasypem paliwa odległość od wierzchu kotła lub pomostu nad kotłem do stropu nie może wynosić mniej niż 2 [m].
  • Ustawienie kotłów 
  • Drzwi wejściowe o szerokości min. 90 [cm] powinny być łatwo otwierane na zewnątrz. Przy mocy kotłowni powyżej 350 [kW] zaleca się dwa wyjścia, z których jedno prowadzi na zewnątrz.
  • Wentylacja.

Zapewnienie odpowiedniej wentylacji jest niezwykle ważne dla bezpieczeństwa obsługi.

Dla kotłów o łącznej mocy cieplnej do 25 [kW] konieczna jest wentylacja nawiewna – zamykalny otwór o powierzchni min. 200 [cm2] oraz wentylacja wywiewna – otwór niezamykalny o powierzchni min. 14 x 14 [cm].

Dla kotłów o łącznej mocy cieplnej do 2000 [kW] niezbędna jest wentylacja nawiewna o przekroju powierzchni 50% przekroju komina, jednak nie mniejszym niż 400 [cm2] oraz wentylacja wywiewna (kanał wywiewny) o przekroju 25% przekroju komina, jednak nie mniejszym niż 14 x 14 [cm].

  • Oświetlenie powinno być naturalne, najlepiej górne. Jeżeli jest oświetlenie boczne, to stosunek powierzchni okien do powierzchni podłogi powinien wynosić min. 1:8.

Oświetlenie sztuczne powinno zapewnić następujące natężenie:

 50 [lx]    – oświetlenie ogólne,

150 [lx]   – obszary pod kotłem, urządzenia do odżużlania, podajniki węgla, przenośniki taśmowe,

300 [lx]   – wskaźniki pomiarowe,

100 [lx]   – oświetlenie ogólne wskaźników.

Zagrożenia na stanowisku obsługującego kocioł

Zagrożenia dla obsługi kotła można podzielić na wywołane przez:

  • Czynniki niebezpieczne:

– prąd elektryczny – nieodpowiednia instalacja elektryczna, zasilanie lamp lub elektronarzędzi przenośnych bez separacji napięciem 230 [V],

– gorące elementy kotła i innych urządzeń, a także różnej wielkości części stałe przy odżużlaniu oraz transporcie żużla i popiołu,

– obracające się części silników i wałów napędowych pomp, wentylatorów,

– mieszaniny palne i wybuchowe.

  • Czynniki fizyczne:

– hałas – źródłami hałasu w kotłowni są przede wszystkim silniki elektryczne i pompy; natężenie hałasu zależy od ich stanu technicznego,

– wibracja ogólna – przenoszona na pracownika przez podłoże, na którym znajdują się pompy, wentylatory, silniki itd.,

– promieniowanie podczerwone – działa na obsługującego podczas ręcznego wrzucania opału do kotła, a także przy kontroli wzrokowej wnętrza komory paleniskowej,

– nieprawidłowe oświetlenie,

– zapylenie – spowodowane pyłami węgla, popiołu itp. (przy kotłach na paliwo stałe).

  • Szkodliwe czynniki chemiczne:

– tlenek węgla – powstały w wyniku niezupełnego spalania węgla; może przedostawać się do atmosfery kotłowni wskutek nieszczelności kotła, czopucha czy komina, szczególnie przy braku odpowiedniego ciągu,

– dwutlenek węgla – powstały w wyniku całkowitego spalania węgla, może przedostać się do atmosfery kotłowni poprzez różnego rodzaju nieszczelności – może spowodować obniżenie zawartości tlenu w powietrzu,

– dwutlenek siarki – powstaje w wyniku spalania siarki zawartej w paliwie.

Czynnikiem uciążliwym jest praca zmianowa.

 Warunki bezpiecznej eksploatacji kotłów

Warunkiem umożliwiającym bezpieczną eksploatację kotłów jest spełnienie ogólnych zasad bezpiecznej pracy oraz zasad wynikających ze specyfiki pracy kotłowni, do których zaliczamy:

─   systematyczne czyszczenie kotłów,

─   zachowanie szczególnej ostrożności przy ich rozpalaniu (np. po przerwie letniej),

─   natychmiastowe opuszczenie kotłowni w przypadku złego samopoczucia,

─   utrzymywanie sprawnie działającej wentylacji.

  • Szczegółowe wymagania bezpieczeństwa przy obsłudze kotła:

– do obserwowania paleniska używać maski lub nakładać okulary ochronne, ustawiając się z boku,

– wzierniki i włazy do kotła, a także włazy w lejach żużlowych kotła otwierać tylko w czasie ustabilizowanej pracy kotła (należy przy tym zachować szczególną ostrożność),

– śruby można dociągać przy ciśnieniu nie wyższym niż 0,3 [MPa],

– armaturę wodowskazową obsługiwać w rękawicach ochronnych,

– przy otwarciu zaworów nie szarpać i nie uderzać w kółko, unikać stosowania przedłużaczy, zwracać uwagę na stan śrub zabezpieczających koronę zaworu,

– w pobliżu kotła nie wykonywać prac niezwiązanych bezpośrednio z pracą kotła; przejścia, schody i podesty powinny być dobrze oświetlone,

– używać zdmuchiwaczy parowych sadzy i popiołu z powierzchni ogrzewalnych po uprzednim ich odwodnieniu,

– przy małych paleniskach z narzutem ręcznym i podmuchem konieczne jest przymykanie klapy podmuchowej przed każdym otwarciem drzwiczek paleniska (nieprzymknięcie klapy podmuchowej powoduje wyrzucanie płomienia na zewnątrz i poparzenie obsługującego),

– odmulanie kotła należy prowadzić przy możliwie niskim ciśnieniu,

– przeciwwaga zasuwy kominowej w swej dolnej drodze powinna poruszać się w klatce obudowanej siatką z drutu; uniemożliwi to ewentualne zgniecenie stopy obsługującego, w przypadku zerwania się linki łączącej przeciwciężar z zasuwą (jeżeli zasuwa jest zainstalowana).

  • Czynności zabronione:

– wykonywanie wszelkich czynności niezgodnych z instrukcją i z obowiązującymi przepisami,

– zamykanie otworów wentylacyjnych,

– uruchamianie uszkodzonych kotłów lub z niesprawnymi urządzeniami kontrolno-pomiarowymi i zabezpieczającymi,

– rozpalanie kotłów przy braku ciągu kominowego i niesprawnej wentylacji,

– zdejmowanie osłon,

– przekraczanie dopuszczalnego ciśnienia,

– przekraczanie dopuszczalnej temperatury wody grzewczej (95 [°C] dla kotłów nisko-temperaturowych i 110 [°C] dla średniotemperaturowych),

– zalewanie wodą płonącego opału w palenisku oraz żużla w kotłowni,

– spanie lub wypoczywanie w pozycji leżącej,

– obsługiwanie kotłów w stanie nietrzeźwym,

– wpuszczanie do kotłowni osób nieupoważnionych, a zwłaszcza dopuszczanie ich do obsługi kotła,

– stosowanie przy kotłach lamp przenośnych na napięcie wyższe niż 24 [V],

– tarasowanie dróg ewakuacyjnych i przejść komunikacyjnych,

– przechowywanie w kotłowni materiałów łatwopalnych, wybuchowych oraz innych niezwiązanych z obsługą kotłów,

– nagłe otwieranie wziernika lub drzwiczek komory paleniskowej (możliwość wybuchu pyłu węglowego zgromadzonego za wziernikiem),

– stawanie naprzeciwko włazów, wzierników i klap eksplozyjnych.

 Obsługa sieci cieplnych

Pod pojęciem sieci cieplnych należy rozumieć urządzenia i instalacje służące do przesyłania i dystrybucji ciepła z układami połączeń między nimi. Elementami pośredniczącymi mogą być: przyłącza, węzeł cieplny, instalacja odbiorcza oraz odbiornik.

Tabela Czynniki zagrożenia przy obsłudze sieci cieplnych

czynniki fizyczne

hałas

wibracja

nieprawidłowe oświetlenie

czynniki niebezpieczne

prąd elektryczny

gorące elementy sieci i instalacji (urządzeń) oraz mediów grzewczych

mieszaniny wybuchowe w komorach sieci cieplnych

praca na wysokości w przypadku sieci napowietrznych

czynniki chemiczne

obecność gazów trujących, szczególnie w komorach sieci cieplnych

czynniki uciążliwe

praca zmianowa

  • Czynności zabronione przy eksploatacji sieci cieplnych i rurociągów:

– prowadzenie eksploatacji bez sprawnych przyrządów pomiarowych (do pomiaru istotnych dla danego urządzenia parametrów, np. temperatury, różnicy temperatur, ciśnienia, różnicy ciśnień, natężenia przepływu itp.),

– prowadzenie eksploatacji przy uszkodzonych podporach zawieszonych rurociągów,

– wykonywanie napraw rurociągów i armatury będących pod ciśnieniem,

– wykonywanie napraw rurociągów w przypadku braku możliwości trwałego odcięcia dopływu mediów do remontowanego odcinka przewodów (sieci),

– zawieszanie wciągników (elementów) na rurociągach do podnoszenia ciężarów,

– w sieciach cieplnych podziemnych – wchodzenie do komór ciepłowniczych bez uprzedniego zbadania na obecność gazów trujących i palnych,

– pozostawianie niezabezpieczonych wejść do kanałów, komór ciepłowniczych, luków montażowych,

– eksploatacja urządzeń przy niesprawnych zaworach bezpieczeństwa,

– eksploatacja urządzeń, których stan techniczny zagraża bezpieczeństwu obsługi i otoczenia, np. nieszczelności wymiennika ciepła, powodujące wypływ gorącej wody lub pary, uszkodzone zawieradła (zawory, zasuwy) uniemożliwiające odcięcie przepływu mediów.

Obsługa turbin parowych

Turbina parowa jest jednym z rodzajów urządzeń cieplno-mechanicznych, w których energia zawarta w parze wodnej pod ciśnieniem zamieniona zostaje w energię mechaniczną. Zamiana ta następuje wskutek przepływu pary wodnej przez odpowiednio ukształtowane łopatki na wale turbiny.

W skład turbozespołu wchodzi szereg układów i urządzeń pomocniczych o różnorodnym przeznaczeniu i parametrach pracy. Zaliczamy do nich:

  • układ przepływowy,
  • układ regulacji,
  • układ rurociągów wysokoprężnych,
  • układ rurociągów olejowych,
  • układ chłodzenia z rurociągami wody chłodzącej itp.

Rodzaje zagrożeń, jakie występują przy eksploatacji ww. urządzeń

czynniki fizyczne

hałas

wibracje

nieprawidłowe oświetlenie

obracające się wirniki

podwyższona temperatura

podwyższone ciśnienie

czynniki niebezpieczne

porażenie prądem

podwyższona temperatura

czynniki uciążliwe

praca zmianowa

Czynności zabronione obsłudze:

  • smarowanie i konserwacja urządzeń w ruchu,
  • zatrzymywanie i przebywanie pod obciążoną suwnicą w hali maszynowni,
  • wchodzenie na konstrukcję, rurociągi i kanały w miejscach, gdzie nie ma drabin i poręczy,
  • jednoosobowe wchodzenie do skraplacza i zbiorników,
  • dotykanie, naprawa i manipulacja w instalacjach i urządzeniach elektrycznych oraz obwodach automatyki,
  • dokonywanie jakichkolwiek manipulacji przy zaworach bezpieczeństwa, z wyjątkiem przedmuchiwania tych zaworów,
  • używanie niesprawnych lub uszkodzonych narzędzi,
  • używanie środków gaśniczych do celów innych niż gaszenie pożaru.

Obsługa pomp, wentylatorów, dmuchaw i sprężarek

Pompami nazywamy maszyny służące do podnoszenia cieczy i mieszanin cieczy z ciałami stałymi z poziomu niższego na poziom wyższy lub też do przetłoczenia cieczy z obszaru o ciśnieniu niższym do obszaru o ciśnieniu wyższym. Ich zasada działania polega na wytwarzaniu różnicy ciśnień między stroną ssawną a stroną tłoczną organu roboczego pompy (tłoka, rotora, wirnika).

Na podobnej zasadzie działają sprężarki, dmuchawy oraz wentylatory, przy czym medium sprężane stanowi gaz (powietrze, gaz techniczny, np. tlen, azot, dwutlenek węgla).

Urządzenia te są zazwyczaj budowane jako urządzenia pomocnicze innych urządzeń i stanowią nieodłączny element ciągu technologicznego, np. pompa jest urządzeniem pomocniczym kotła i służy do tłoczenia wody.

Wentylatory są przeznaczone z jednej strony do tłoczenia do kotła powietrza niezbędnego do spalania, z drugiej zaś do usuwania spalin z komory paleniskowej kotła.

Tabela 4. Rodzaje zagrożeń, jakie występują przy eksploatacji ww. urządzeń

Skomentuj

Wyrażam zgodę na przetwarzanie przez Stowarzyszenie Energetyka Bezpieczna moich danych osobowych podanych w formularzu w celu przesyłania newslettera, zgodnie z ustawą z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1781)

 

czynniki fizyczne

hałas

wibracje

nieprawidłowe oświetlenie

obracające się wirniki

podwyższona temperatura

podwyższone ciśnienie