Zagrożenia w zawodzie pielęgniarki

Praca w zawodzie pielęgniarki wiąże się z licznymi zagrożeniami zawodowymi. Wpływ na to ma m.in. stały kontakt z czynnikami szkodliwymi i niebezpiecznymi oraz obciążenie psychospołeczne.

W swojej codziennej pracy pielęgniarki stykają się z wieloma szkodliwymi i niebezpiecznymi dla zdrowia czynnikami, takimi jak m.in. stres, obciążenie fizyczne, zagrożenia biologiczne i chemiczne czy praca w godzinach nocnych. Niewątpliwie przyczyną takiego stanu rzeczy są często niełatwe warunki pracy, przeciążenie obowiązkami w systemie zmianowym, niedobór kadry czy brak odpowiedniego wyposażenia na stanowisku pracy.

Zagrożenia biologiczne

Pielęgniarki narażone są na zwiększone ryzyko zachorowania na choroby zakaźne w związku z bezpośrednim kontaktem z pacjentami oraz materiałem zakaźnym pochodzącym od chorych. Pacjenci bywają nosicielami groźnych chorób zakaźnych.

Najbardziej niebezpieczne to:

  • wirus zapalenia wątroby typu C (HCV) powodujący zapalenie, marskość i raka wątroby oraz objawy pozawątrobowe, takie jak schorzenia autoimmunologiczne, choroby skóry, zaburzenia endokrynologiczne, zmiany hematologiczne,
  • wirus zapalenia wątroby typu B (HBV), powodujący żółtaczkę wszczepienną,
  • wirus HIV, powodujący upośledzenie układu immunologicznego AIDS.

Często zwłaszcza w okresach zwiększonych zachorowalności pielęgniarka narażona jest na kontakt z wirusem grypy lub paragrypy.

Zakażenie tymi wirusami następuje przez krew, surowice krwi i inne płyny ustrojowe człowieka, co w praktyce dokonuje się najczęściej w toku procedur medycznych, diagnostycznych lub leczniczych, np. przez zranienie zakażoną igłą, narzędziami chirurgicznymi, nożyczkami itp. Na ludzkiej skórze i błonach śluzowych człowieka żyją drobnoustroje – bakterie, grzyby, pasożyty. Jedną z najbardziej niebezpiecznych bakterii jest gronkowiec złocisty, który jest przyczyną różnych chorób – od drobnych powierzchniowych schorzeń skóry lub błon śluzowych do zatruć pokarmowych i schorzeń narządowych. Grzyby wywołują grzybice skóry owłosionej, włosów i paznokci (zgrubienia, łamliwość, nadmierne rogowacenie, przebarwienie) oraz grzybicę charakteryzującą się bolesnymi guzkami i stanami zapalnymi skóry. Zakażenie bakteriami chorobotwórczymi, grzybami i pasożytami następuje najczęściej w związku z kontaktem z przedmiotami i narzędziami mającymi styczność z osobą zakażoną.

Aby zapobiegać tym zagrożeniom należy:

  • myć ręce ciepłą wodą z mydłem/ środkiem dezynfekcyjnym przed wykonywaniem zabiegów i po ich zakończeniu. Nawet przy małych zabiegach zawsze należy stosować odpowiednie rękawiczki (zużyte wyrzucać do pojemnika na odpady niebezpieczne). W przypadku skaleczenia natychmiast odkazić ranę i zabezpieczyć ją opatrunkiem wodoodpornym;
  • stosować wyłącznie jednorazowe igły i strzykawki;
  • przestrzegać procedury postępowania z ostrymi narzędziami. W przypadku zranienia ostrym narzędziem należy zgłosić się niezwłocznie do pracodawcy lub do osoby wykonującej zadania służby bhp, a w razie kontaktu z krwią lub innym potencjalnie zakaźnym materiałem biologicznym – również  do lekarza wskazanego w procedurze w celu przeprowadzenia postępowania poekspozycyjnego;
  • myć i dezynfekować miejsca i przyrządy, w których istnieje największe ryzyko gromadzenia się mikroorganizmów: blaty robocze, tace, umywalki, miski i naczynia;
  • narzędzia jednorazowego użytku, które miały kontakt z krwią i innymi płynami ustrojowymi traktować jako odpady niebezpieczne – przechowywać je w oznaczonych, zamykanych pojemnikach;
  • w przypadku narażenia na czynniki biologiczne przenoszone drogą powietrzną w postaci bioaerozoli (pyły, kropelki) stosować odpowiednio dobrane półmaski i maski filtrujące, osłony twarzy lub gogle. W szczególnych przypadkach konieczne może być stosowanie aparatów wężowych sprężonego powietrza lub aparatów powietrznych butlowych – tam gdzie konieczna jest całkowita izolacja dróg oddechowych od atmosfery środowiska pracy;
  • zwrócić uwagę na odzież ochronną – powinna ona zapewniać odporność na przesiąkanie krwi i innych płynów ustrojowych oraz odporność na przenikanie drobnoustrojów przenoszonych przez te płyny;
  • przechowywać w szafkach do przechowywania odzieży osobno odzież roboczą i prywatną. Użyta i brudna odzież, bielizna, ręczniki powinny być przechowywane w oznakowanych i zamykanych pojemnikach do utylizacji.

Zagrożenie chemiczne

Pielęgniarki narażone są również na działanie szkodliwych substancji chemicznych, takich jak: trucizny, preparaty dezynfekcyjne i leki cytostatyczne, które mogą wywołać skutki zdrowotne o różnym nasileniu – od uszkodzeń skóry, błon śluzowych, układu oddechowego po zmiany nowotworowe, a nawet zgon.

Aby zapobiegać zagrożeniom chemicznym należy:

  • czytać etykiety preparatów chemicznych. Zapoznać się z kartami charakterystyk niebezpiecznych substancji i preparatów, którymi powinien dysponować pracodawca;
  • stosować się bezwzględnie do przyjętych u pracodawcy procedur postępowania z truciznami dotyczących w szczególności ich ewidencji, przechowywania i stosowania. Osoby odpowiedzialne za przechowywanie, wydawanie i stosowanie trucizn, jak również osoby narażone na kontakt z truciznami, powinny znać przepisy o substancjach trujących, ich toksycznym działaniu, posiadać umiejętności obchodzenia się z nimi i udzielania pierwszej pomocy w przypadku ewentualnego zatrucia;
  • zwrócić uwagę na środki ochrony dłoni stosowane przy pracach w narażeniu na czynniki chemiczne. Mają one zróżnicowane właściwości ochronne – 6 klas określających poziom ochrony – i powinny być właściwie dobrane do występującego zagrożenia;
  • w przypadku stosowania preparatów, które działają drażniąco na skórę, oczy bądź drogi oddechowe – stosować środki ochrony indywidualnej: okulary ochronne, rękawiczki, półmaski;
  • zwrócić uwagę na działanie wentylacji – czy jest sprawna, czy przewody wentylacyjne są sprawdzone i czyszczone. Jeśli warunki na to pozwalają należy wietrzyć pomieszczenia kilkakrotnie w ciągu dnia pracy.

W przypadku pracy z lekami cytostatycznymi należy pamiętać:

  • o zaleceniach producenta leku w przypadku ich rozpuszczania i podawania,
  • o odzieży ochronnej, która podczas przygotowania leków cytostatycznych jest jednorazowa. Pościel i bieliznę chorych leczonych takimi lekami należy codziennie wymieniać,
  • o tym, że niedopuszczalne są nieszczelności w zestawach do przetoczeń, pompach infuzyjnych itp. używanych do podawania leków cytostatycznych,
  • o niespożywaniu posiłków w pomieszczeniach, w których przechowuje się i podaje cytostatyki,
  • o tym, że osoby mające kontakt z tymi lekami nie mogą być narażone na promieniowanie jonizujące.   

Zagrożenia związane z pracą w wymuszonej pozycji

Dodatkowo pielęgniarki mogą również odczuwać dolegliwości ze strony układu mięśniowo-szkieletowego spowodowane dźwiganiem pacjentów. Praca wykonywana w pozycji stojącej z elementami chodzenia może być także przyczyną zmęczenia oraz bólu nóg.

Zarówno praca w pozycji stojącej, długotrwałe wykonywanie pracy w pozycji siedzącej, jak i przyjmowanie wymuszonej pozycji ciała po dłuższym okresie aktywności zawodowej mogą powodować choroby układu mięśniowo-szkieletowego. Szczególnie ryzykowne są:

  • nadmierny wysiłek fizyczny (ręczne przenoszenie i przemieszczanie ciężarów – wykonywanie czynności pielęgnacyjnych przy pacjentach leżących, szczególne ryzyko wiąże się z wykonywaniem takich czynności w domach pacjentów);
  • niewłaściwa pozycja ciała podczas przenoszenia ciężarów;
  • niewłaściwe  nawyki przy pracy siedzącej, przeciążenie psychiczne i stres.

Aby zapobiegać tym zagrożeniom należy:

  • dbać o to, aby sprzęt i meble w pomieszczeniach pracy zapewniały swobodny dostęp do stanowisk i wygodne manewrowanie sprzętem mobilnym. Dostęp do łóżek pacjentów powinien być możliwy z trzech boków – w tym dwóch dłuższych. Odstępy między łóżkami powinny mieć nie mniej niż 70 cm i powinny stać co najmniej 80 cm od ściany,
  • stosować sprzęt pomocniczy przeznaczony do danej czynności: stoliki zabiegowe, wózki funkcyjne, podnośniki, pionizatory, rolki, maty ślizgowe. Należy dążyć do ograniczenia i wyeliminowania konieczności podnoszenia pacjentów leżących. W razie konieczności dźwigania ręcznego – wykonuj te czynności zespołowo i stosuj techniki bezpiecznego dźwigania;
  • nosić wygodne obuwie na grubej antypoślizgowej podeszwie, bez obcasów, przeznaczone do pracy w pozycji stojącej;
  • regularnie korzystać z przerw na odpoczynek, podczas których warto wykonać kilka prostych ćwiczeń fizycznych rozciągających i rozluźniających;
  • zmieniać pozycję ciała podczas prac. Jeśli to możliwe, należy pracować na przemian w pozycji stojącej  i siedzącej;
  • pamiętać, że stres wpływa negatywnie na obciążenie mięśni, zwiększa ich napięcie, potęguje zmęczenie i dolegliwości związane z wykonywaną pracą.

Należy mieć cały czas na uwadze, że pielęgniarki narażone są na stres i wypalenie zawodowe w wyniku pracy zmianowej, nocnej, dużej odpowiedzialności zawodowej oraz innych czynników psychologicznych i organizacyjnych. Powyższe czynniki ryzyka pracodawca zobowiązany jest analizować, wykonując obowiązek oceny ryzyka zawodowego, również przy wykorzystaniu narzędzi ankietowych i doradztwa psychologa pracy. Przeciwdziałaniu przeciążeniu psychicznemu i negatywnym skutkom stresu w pracy mogą służyć: zmiany organizacyjne, wprowadzenie ułatwień technicznych i dodatkowych przerw w pracy, a także szkoleń dotyczących postępowania w przypadku agresji ze strony pacjentów oraz w sytuacjach kryzysowych.

Podstawa prawna:

  1. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 marca 2019 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą (Dz. U. poz. 595),
  2. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 5 października 2017 r. w sprawie szczegółowego postępowania z odpadami medycznymi (Dz. U. poz. 1975),
  3. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 marca 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych oraz innych pracach związanych z wysiłkiem fizycznym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1139),
  4. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 grudnia 2004 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1488),
  5. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. poz. 716 oraz z 2008 r. poz. 288).

Źródła pomocnicze:

  1. Materiały wydane przez Państwową Inspekcję Pracy (www.pip.gov.pl) – Bezpieczna praca w zawodzie pielęgniarki, październik 2019 r.

Skomentuj