Kolejny etap działań po ocenie ryzyka–środki kontroli

Wdrożenie bezpiecznych praktyk pracy w celu minimalizacji narażenia na COVID-19 w miejscu pracy wymaga najpierw oceny ryzyka, a następnie zastosowania hierarchizowanych środków kontroli.

W ostatnim artykule pisaliśmy o ocenie ryzyka dotyczącej COVID-19. Po określeniu zagrożeń, kolejnym etapem działań pracodawcy powinno być zastosowanie odpowiednich środków kontroli w celu minimalizacji narażenia na COVID-19.

Kryzys związany z COVID-19 jest źródłem presji po stronie pracodawców i pracowników, ponieważ muszą oni w bardzo krótkim czasie wdrożyć nowe procedury i praktyki, w tym także  odpowiednie środki zapobiegawcze pozwalające zapewnić bezpieczny i higieniczny powrót do pracy po zniesieniu fizycznych ograniczeń, a także pomóc powstrzymać rozprzestrzenianie się COVID-19.

Oznacza to, że najpierw należy zastosować środki kontroli pozwalające wyeliminować ryzyko, a jeśli jest to niemożliwe − pozwalające zminimalizować narażenie pracownika na zagrożenie. Ich stosowanie należy rozpocząć od środków zbiorowych, a w razie konieczności uzupełnić je o środki osobiste, takie jak środki ochrony indywidualnej. Poniżej wymieniono kilka przykładów środków kontroli:

  1. Obecnie należy wykonywać tylko niezbędne prace, jeśli to możliwe, należy odłożyć niektóre prace do czasu, gdy ryzyko będzie niższe. Zgodnie z możliwościami należy świadczyć usługi zdalnie (telefonicznie, z wykorzystaniem komunikacji wideo), a nie osobiście. Należy upewnić się, że w miejscu pracy przebywają wyłącznie pracownicy, którzy są niezbędni do świadczenia pracy. Należy ograniczyć obecność osób postronnych.
  2. W możliwie jak najszerszym zakresie należy ograniczyć kontakt fizyczny między pracownikami (np. podczas spotkań lub przerw w pracy). Należy odizolować pracowników, którzy mogą w bezpieczny sposób wykonywać swoje czynności samodzielnie i nie muszą korzystać ze specjalnego sprzętu lub maszyn, których nie można przenieść. Jeśli to tylko możliwe, takim pracownikom należy np. zorganizować pracę w wolnych pomieszczeniach biurowych, pokoju pracowniczym, kantynie czy sali konferencyjnej. Zgodnie z możliwościami należy poprosić narażonych na zagrożenia pracowników, by pracowali w domu (np. osoby starsze i z chorobami przewlekłymi, takimi jak nadciśnienie, problemy płucne lub sercowe, cukrzyca, lub przyjmujące leki przeciwnowotworowe lub innego rodzaju immunosupresyjne oraz ciężarne pracownice). Praca zdalna może być też wskazana w przypadku pracowników, których rodziny są narażone na znaczne ryzyko.
  3. Należy wyeliminować, a jeśli to niemożliwe − ograniczyć interakcje fizyczne z klientami i pomiędzy klientami. Na przykład można przyjmować zamówienia online lub telefonicznie, wprowadzić dostawy bezkontaktowe lub kontrolę wejść (zapobiegając jednocześnie tworzeniu się tłumu na zewnątrz) i zachowywać fizyczny dystans zarówno w pomieszczeniach, jak i poza nimi.
  4. Przy realizacji zamówień odbiór lub dostawę towaru należy organizować na zewnątrz pomieszczeń. Należy doradzić kierowcom zachowanie higieny we wnętrzu pojazdu oraz wyposażyć ich w żele i chusteczki dezynfekujące. Dostawcy muszą mieć możliwość korzystania z toalet, stołówki, przebieralni i pryszniców, ale z zachowaniem odpowiednich środków ostrożności (np. korzystanie tylko przez jedną osobę w danym momencie i regularne sprzątanie).
  5. Należy umieścić między pracownikami nieprzepuszczalne bariery, zwłaszcza jeśli nie jest możliwe zachowanie dwumetrowego dystansu. Mogą to być bariery wyprodukowane w tym celu lub przystosowane, np. z użyciem arkuszy z tworzywa, ścianek działowych, ruchomych szafek czy miejsc do magazynowania. Należy unikać przedmiotów, które nie są solidne albo mają otwory, jak np. rośliny doniczkowe czy wózki, lub mogą stwarzać nowe zagrożenia, np. ryzyko potknięcia lub spadające obiekty. Jeżeli stosowanie barier jest niemożliwe, to należy wydzielić dodatkową przestrzeń między pracownikami, upewniając się np., że co najmniej dwa biurka między nimi nie są zajęte.
  6. Jeśli bliskiego kontaktu nie można uniknąć, należy go ograniczyć do maksymalnie 15 minut. Należy ograniczyć kontakt między różnymi działami przedsiębiorstwa w momencie rozpoczęcia i zakończenia zmiany. Należy ustalić czas przerw na posiłki, aby ograniczyć liczbę osób przebywających jednocześnie w stołówce, pokoju pracowniczym czy kuchni. Należy upewnić się, że w łazienkach i przebieralniach przebywa w danym momencie tylko jedna osoba. Na drzwiach głównych należy umieścić znak, który będzie informował, że jedna z toalet jest zajęta − dzięki temu pracownicy będą wchodzili do pomieszczenia pojedynczo. Zmiany należy planować z uwzględnieniem sprzątania i dezynfekcji.
  7. W odpowiednich miejscach należy zapewniać mydło i wodę lub odpowiedni środek do dezynfekcji rąk i zalecać pracownikom częste mycie rąk. Pomieszczenia należy często sprzątać − zwłaszcza dotyczy to blatów, klamek drzwi, narzędzi i innych powierzchni, które są często dotykane − i zapewnić w nich dobrą wentylację, jeśli jest to możliwe.
  8. Należy unikać nadmiernego obciążenia personelu sprzątającego pracą, wprowadzając w tym celu właściwe środki − na przykład przydzielenie dodatkowych osób do tych czynności i proszenie pracowników, by zostawiali porządek na swoim stanowisku pracy. Zapewnić pracownikom chusteczki i kosze na śmieci z workami plastikowymi, by można było je opróżnić bez kontaktu z zawartością.
  9. Jeżeli mimo wprowadzenia wszystkich możliwych środków bezpieczeństwa stwierdzono ryzyko zakażenia, należy zapewnić wszelkie niezbędne środki ochrony indywidualnej. Ważne jest przeszkolenie pracowników w zakresie prawidłowego stosowania takich środków, by upewnić się, że używają maseczek na twarz i rękawiczek zgodnie z istniejącymi wskazówkami.
  10. Przy wejściu do zakładu pracy i w innych miejscach zapewniających odpowiednią widoczność należy rozwiesić plakaty informujące o konieczności pozostania w domu w czasie choroby, właściwym zachowaniu podczas kaszlu i kichania oraz higienie rąk.
  11. Pracownikom należy ułatwić zamianę transportu zbiorowego na indywidualny − np. udostępnić parking dla samochodów lub miejsce, w którym można bezpiecznie przechować rower − i zachęcać ich do przychodzenia do pracy pieszo, jeśli jest to możliwe.
  12. W razie konieczności zastosować politykę pozwalającą na elastyczne korzystanie ze zwolnień i pracy zdalnej w celu ograniczenia fizycznej obecności w miejscu pracy.

Ważne! Należy zaznaczyć, że ze względu na charakter miejsc pracy lub stanowisk nie wszystkie z podanych środków kontroli mogą mieć zastosowanie.

Wznowienie pracy zakładu po okresie zamknięcia

Jeżeli miejsce pracy zostało na pewien czas zamknięte z powodów związanych z COVID-19, należy stworzyć tzw. plan wznowienia pracy, uwzględniający aspekty jej bezpieczeństwa i higieny. W planie należy uwzględnić następujące aspekty:

  1. Przygotowanie zaktualizowanej oceny ryzyka.
  2. Dostosowanie układu miejsc i organizacji pracy, co ograniczy rozprzestrzenianie się COVID-19, przed pełnym wznowieniem pracy i powrotem wszystkich pracowników. Możliwość stopniowego wznawiania pracy, pozwalającego na odpowiednie adaptacje. Konieczność poinformowania pracowników o zmianach i zapewnienia im przed wznowieniem pracy informacji o nowych procedurach i szkoleń, jeśli będzie to konieczne.
  3. Kontakt ze służbą medycyny pracy oraz doradcą ds. BHP (jeśli korzysta się z jego usług) i omówienie z nimi wspomnianego planu.
  4. Konieczność zwrócenia szczególnej uwagi na pracowników w grupie najwyższego ryzyka i gotowość ochrony narażonych na zagrożenia pracowników, w tym osób starszych i osób z chorobami przewlekłymi (takimi jak nadciśnienie, problemy płucne lub sercowe, cukrzyca) lub przyjmujących leki przeciwnowotworowe lub innego rodzaju immunosupresyjne oraz ciężarnych pracownic. Konieczność zwrócenia uwagi na bliskich członków rodzin pracowników, którzy mogą być w grupie najwyższego ryzyka.
  5. Zapewnienie wsparcia pracownikom cierpiącym z powodu lęku lub stresu. Takie wsparcie może mieć różnorakie formy − od częstszych pytań ze strony kierownictwa o samopoczucie pracownika, przez ułatwianie rotacji lub nawiązywania kontaktów między współpracownikami, zmiany w organizacji pracy i zadaniach, aż do uruchomienia programu wsparcia pracownika lub coachingu, a także proponowania kontaktu ze służbą medycyny pracy.
  6. Świadomość, że pracownicy mogli doświadczyć traumatycznych zdarzeń, takich jak ciężka choroba lub śmierć krewnego lub przyjaciela, albo mogą mieć problemy finansowe lub problemy w związkach.
  7. U pracowników wracających do miejsca pracy po okresie izolacji, indywidualnej lub grupowej, prawdopodobnie będą pojawiały się obawy, zwłaszcza co do możliwości zakażenia się. Obawy takie − zwłaszcza jeśli zmienił się charakter pracy − mogą też skutkować stresem i problemami ze zdrowiem psychicznym. W okresie obowiązywania ograniczeń fizycznych problemy te są bardziej prawdopodobne, ponieważ nie są dostępne zwykłe mechanizmy radzenia sobie z nimi, takie jak zachowanie komfortu w przestrzeni osobistej albo dzielenie się problemami z innymi osobami. Należy zatem przekazać pracownikom informacje o miejscach publicznych, w których mogą uzyskać wsparcie i poradę.
  8. Pracownicy mogą obawiać się zwiększonego prawdopodobieństwa zakażeń w miejscu pracy i mogą nie chcieć do niej wrócić. Ważne jest, by zrozumieć ich obawy, przedstawić informacje o wdrożonych środkach i dostępnym dla pracowników wsparciu.

Postępowanie w przypadku wysokiego wskaźnika nieobecności

W zależności od odsetka zakażeń na danym obszarze i obowiązujących protokołów wielu pracowników może być nieobecnych ze względu na COVID-19. Jeżeli w ramach środków ostrożności pracownik przebywa w domu, to może kontynuować pracę zdalnie, a jeśli nie jest to możliwe − może nie świadczyć pracy przez pewien czas.

Pracownicy z potwierdzonym zakażeniem COVID-19 będą nieobecni i niezdolni do pracy przez znacznie dłuższy czas, a u osób ciężko chorych po wyzdrowieniu może być konieczna dłuższa rehabilitacja. Ponadto nieobecność części pracowników może być związana z koniecznością opieki nad krewnym. Co w takiej sytuacji?

  1. Nieobecność znacznej części pracowników, nawet jeśli jest tylko tymczasowa, może stanowić problem w kontynuowaniu działalności. Choć obecni pracownicy mogą zapewniać pewną elastyczność ze swojej strony, to należy pamiętać, że nie będą narażać się na sytuacje groźne dla ich zdrowia lub bezpieczeństwa. Dlatego dodatkowe obciążenie pracą należy utrzymywać na możliwie najniższym poziomie i upewnić się, że nie jest długotrwałe. Bezpośredni przełożeni odgrywają istotną rolę w kontroli sytuacji i zapewnianiu, że poszczególni pracownicy nie są przeciążeni. Należy przestrzegać zasad i ustaleń dotyczących godzin pracy i okresów przerwy oraz zapewnić pracownikom prawo do odosobnienia po godzinach pracy.
  2. Dostosowując warunki pracy do zmniejszonej siły roboczej, np. przez wprowadzenie nowych metod i procedur oraz zmianę ról i zakresu obowiązków, należy rozważyć konieczność zapewnienia personelowi dodatkowego szkolenia i wsparcia oraz upewnić się, że wszyscy pracownicy są kompetentni w zakresie wykonywania zadań, które im powierzono.
  3. Należy przyuczyć pracowników do pełnienia różnych podstawowych funkcji w miejscu pracy, aby zakład mógł działać nawet pod nieobecność kluczowych pracowników.
  4. Jeżeli pracę świadczy personel tymczasowy, to ważne jest, by poinformować go o zagrożeniach w miejscu pracy i w razie konieczności zapewnić jemu szkolenie.

Powyższe, niewiążące wytyczne mają na celu pomóc pracodawcom i pracownikom zachować bezpieczeństwo i higienę w środowisku pracy, które znacznie zmieniło się ze względu na pandemię COVID-19.

Źródła pomocnicze:

  1. Strona internetowa Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy: www.osha.europa.eu,
  2. Poradnik UE: COVID-19 Powrót do miejsca zatrudnienia. Dostosowanie środowiska pracy i ochrona pracowników, Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy, 2020. Dostępny na stronie: www.osha.europa.eu,
  3. Strona internetowa Europejskiego Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób: www.ecdc.europa.eu,
  4. Strona internetowa Światowej Organizacji Zdrowia: www.who.int.

Skomentuj