Urlop bezpłatny – najważniejsze informacje

Urlop bezpłatny udzielany jest na wniosek pracownika. Może on być przeznaczony na dowolny cel, np. na naukę, odpoczynek, opiekę nad dzieckiem lub na pracę u innego pracodawcy. Podczas trwania urlopu pracownik jest chroniony przed rozwiązaniem umowy o pracę za wypowiedzeniem. Zdarzają się sytuacje, w których pracodawca ma obowiązek udzielić pracownikowi bezpłatnego urlopu.

Urlop bezpłatny udzielany jest pracownikowi na jego pisemny wniosek. Składając wniosek o udzielenie urlopu bezpłatnego, pracownik nie musi podawać przyczyny swojej prośby, a pracodawca nie musi wyrazić zgody na taki urlop. Jeśli jednak wyrazi zgodę to:

    • nie może samodzielnie zmieniać terminu rozpoczęcia i czasu trwania urlopu,
    • zobowiązany jest do zwolnienia pracownika z obowiązków pracowniczych na czas trwania urlopu,
    • nie jest zobowiązany do wypłaty wynagrodzenia i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne,
    • nie wlicza okresu urlopu do okresu zatrudnienia (wyjątek stanowi urlop udzielony w celu pracy u innego pracodawcy).

Wzór wniosku pracownika o udzielenie bezpłatnego urlopu

Długość trwania urlopu bezpłatnego nie jest regulowana przepisami prawa. Zatem może on trwać kilka dni lub nawet kilka lat. Wszystko zależy od ustaleń zawartych między pracodawcą a pracownikiem. Jeśli urlop ma trwać dłużej niż 3 miesiące w umowie można zawrzeć możliwość odwołania pracownika z urlopu w przypadku wystąpienia ważnych przyczyn. Jeśli umowa nie będzie zawierała takiej klauzuli, odwołanie pracownika z urlopu będzie niemożliwe – chyba, że za jego zgodą.

Wzór dokumentu odwołującego pracownika z bezpłatnego urlopu

Kiedy pracownik przebywa na bezpłatnym urlopie nie przysługują mu uprawnienia pracownicze i socjalne. Czas ten nie jest wliczany do stażu pracy, od którego zależą m.in.: odprawa przedemerytalna, długość okresu wypowiedzenia umowy na czas nieokreślony, nagrody jubileuszowe, czy okres, od którego zależy prawo do urlopu wypoczynkowego.

Urlop wypoczynkowy pracownika korzystającego z urlopu bezpłatnego dłużej niż 30 dni, ulega adekwatnemu obniżeniu. Urlop bezpłatny trwający mniej niż miesiąc nie ogranicza wymiaru urlopu wypoczynkowego.

Okres urlopu bezpłatnego, który trwa łącznie dłużej niż 30 dni, nie jest wliczany do okresu uprawniającego do nabycia prawa do zasiłku z urzędu pracy. Powoduje też utratę prawa do dodatku aktywizacyjnego.

Podczas trwania takiego urlopu pracownikowi nie przysługuje prawo do zasiłku chorobowego, opiekuńczego, czy świadczenia rehabilitacyjnego z powodu nieodprowadzania składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Wyjątkiem jest urlop bezpłatny, udzielony w celu podjęcia pracy u innego pracodawcy. Urlop taki, udzielany jest za zgodą pracownika oraz po porozumieniu między pracodawcami, na okres ustalony w zawartym w tej sprawie porozumieniu. Podczas trwania tego urlopu zawiesza się stosunek pracy z macierzystym pracodawcą. Jednak ten czas wliczany jest do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze u dotychczasowego pracodawcy. Takie wypożyczenie pracownika na określony czas określa się też jako leasing pracowniczy. Pracownik pozostaje zatrudniony u dotychczasowego pracodawcy, jednak wynagrodzenie wypłaca mu pracodawca, u którego w czasie urlopu pracownik będzie pracować.

Porozumienie między pracodawcami powinno zostać zawarte na piśmie i zawierać informacje o:

    • terminie wypożyczenia pracownika,
    • udzieleniu pracownikowi urlopu bezpłatnego na pracę u drugiego pracodawcy,
    • rodzaju pracy.

Porozumienie również może zawierać informacje dotyczące wysokości wynagrodzenia pracownika.

Tak, jak wszyscy pracownicy przebywający na pozostałych urlopach, pracownik na urlopie bezpłatnym podlega ochronie przed rozwiązaniem umowy o pracę za wypowiedzeniem. Pracodawca może rozwiązać umowę o pracę z takim pracownikiem:

    • bez wypowiedzenia,
    • za porozumieniem stron,
    • w przypadku ogłoszenia upadłości lub likwidacji zakładu pracy,
    • w przypadku zwolnień grupowych, jeśli urlop pracownika trwa przynajmniej 3 miesiące,
    • w przypadku zwolnień indywidualnych, pod warunkiem uzyskania zgody zakładowej organizacji związkowej.

W trakcie trwania bezpłatnego urlopu nie można również wypowiedzieć pracownikowi warunków pracy i płacy.

Pracownik, który został w wyniku wyboru powołany do pełnienia mandatu i udzielono  na ten czas bezpłatnego urlopu ma prawo powrotu do pracy u pracodawcy, zatrudniającego go w chwili wyboru, na stanowisko równorzędne pod względem wynagrodzenia z poprzednio zajmowanym, jeżeli zgłosi swój powrót w ciągu 7 dni od rozwiązania stosunku pracy z wyboru. Niedotrzymanie tego warunku powoduje wygaśnięcie stosunku pracy, chyba że nastąpiło z przyczyn niezależnych od pracownika.

Przypadki, w których pracodawca zobowiązany jest udzielić urlopu bezpłatnego

Według Kodeksu pracy pracodawca ma obowiązek udzielić młodocianemu pracownikowi, będącemu uczniem szkoły dla pracujących, w okresie ferii szkolnych urlopu bezpłatnego w wymiarze nieprzekraczającym łącznie z urlopem wypoczynkowym 2 miesięcy. Okres urlopu bezpłatnego wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Jak mówi ustawa o związkach zawodowych – pracownikowi, który został powołany do pełnienia z wyboru funkcji związkowej poza zakładem pracy, jeżeli z wyboru wynika obowiązek wykonywania tej funkcji w charakterze pracownika, na wniosek organizacji, przysługuje prawo do urlopu bezpłatnego.

Kolejną grupą, której przysługuje urlop bezpłatny są radni samorządu terytorialnego. Osoba, która została wybrana na radnego nie może wykonywać pracy w ramach stosunku pracy w urzędzie gminy, w której uzyskała mandat, a także wykonywać funkcji kierownika lub jego zastępcy w jednostce organizacyjnej tej gminy. Przed przystąpieniem do wykonywania mandatu osoba ta obowiązana jest złożyć wniosek o urlop bezpłatny w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyników wyborów przez właściwy organ wyborczy.  W takim przypadku radny otrzymuje urlop bezpłatny na okres sprawowania mandatu oraz 3 miesięcy po jego wygaśnięciu.

Urlop wychowawczy jest urlopem bezpłatnym, za który pracownikowi nie przysługuje wynagrodzenie. Po złożeniu odpowiedniego wniosku i spełnieniu niezbędnych kryteriów pracodawca ma obowiązek udzielić pracownikowi takiego urlopu.

Według odrębnych zasad udziela się urlopu pracownikom, którzy otrzymali mandat posła lub senatora.

Uprawnieni do urlopu bezpłatnego również są pracownicy powołani do odbycia okresowej służby wojskowej, ćwiczeń wojskowych lub terytorialnej służby wojskowej pełnionej rotacyjnie. W czasie trwania urlopu bezpłatnego, pracownik zachowuje wszystkie uprawnienia wynikające ze stosunku pracy, z wyjątkiem prawa do wynagrodzenia.

Podstawa prawna:

  1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1320),
  2. Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. – o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1409 z późn. zm.),
  3. Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. – o związkach zawodowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 263),
  4. Ustawa z dnia 8.03.1990 r. – o samorządzie gminnym  (Dz. U. z 2020 r. poz. 713 z późn. zm.),
  5. Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. – o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1541 z późn. zm.).

Źródło pomocnicze:

  1. https://www.pip.gov.pl/
  2. https://www.biznes.gov.pl/
  3. https://zielonalinia.gov.pl/

Skomentuj