Promieniowanie optyczne. Ocena ryzyka zawodowego

Obowiązkiem pracodawcy jest wyznaczenie poziomu ekspozycji przy uwzględnieniu wszystkich czynności związanych z eksploatacją źródła promieniowania w miejscu pracy.

Promieniowanie optyczne jest to promieniowanie elektromagnetyczne o długości fal w zakresie od 100 nm do 1 mm.

Promieniowanie optyczne dzieli się na:

1) promieniowanie nadfioletowe (UV) czyli nadfiolet – promieniowanie optyczne o długości fali w przedziale od 100 nm do 400 nm; zakres nadfioletu dzieli się na pasma: UVA (315–400 nm), UVB (280–315 nm) oraz UVC (100–280 nm),
2) promieniowanie widzialne (światło), (VIS) czyli światło – promieniowanie optyczne o długości fali w przedziale od 380 nm do 780 nm,
3) promieniowanie podczerwone – promieniowanie optyczne o długości fali w przedziale od 780 nm do 1 mm; zakres podczerwieni dzieli się na pasma: IRA (780 – 1400 nm), IRB (1400 – 3000 nm) oraz IRC (3000 nm–1 mm).
Fizyczne, chemiczne lub biologiczne zmiany w organizmie człowieka wywołane oddziaływaniem promieniowania optycznego określa się jako skutek promieniowania optycznego. Rodzaj skutku promieniowania optycznego zależy od składu widmowego promieniowania.

Bezpieczeństwo na stanowisku i miejscu pracy, związanym z ekspozycją pracowników na promieniowanie optyczne reguluje rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 maja 2010 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z ekspozycją na promieniowanie optyczne (J.t.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1619).
Zgodnie z tym rozporządzeniem istnieje możliwość ustalenia poziomu promieniowania nie tylko na podstawie pomiarów odpowiednich parametrów, ale też na podstawie danych producenta urządzenia będącego źródłem promieniowania lub obliczeń odpowiednich parametrów promieniowania.

Za źródła promieniowania optycznego uznaje się:
a) w przypadku promieniowania nielaserowego:
– źródła elektryczne, w szczególności: promienniki nadfioletu (UV), podczerwieni (IR), żarówki, świetlówki, lampy metalohalogenkowe, rtęciowe, ksenonowe, deuterowe i inne,
– źródła luminescencyjne i termiczne, które emitują promieniowanie optyczne jako produkt uboczny wykonywanego procesu technologicznego, w szczególności: łuki elektryczne, palniki plazmowe i gazowe, paleniska, piece, roztopione metale lub inne materiały oraz wszelkie obiekty rozgrzane do wysokiej temperatury;
b) w przypadku promieniowania laserowego:
– lasery, czyli każde urządzenie wytwarzające lub wzmacniające promieniowanie optyczne w procesie kontrolowanej emisji wymuszonej,
– urządzenia laserowe, czyli każde urządzenie zawierające jeden albo więcej laserów w złożonym układzie optycznym, elektrycznym lub mechanicznym,

– laserowe systemy transmisji światłowodowej, w tym światłowodowe systemy telekomunikacyjne,
– źródła promieniowania wykorzystujące głównie emisję spontaniczną, lecz charakter wytwarzanego promieniowania i stwarzane przez niego zagrożenia uzasadniają traktowanie takiego źródła na równi z laserami, w szczególności diody elektroluminescencyjne (LED) dużych mocy.
Sposoby wyliczania poziomu ekspozycji dla promieniowania laserowego i nielaserowego określone zostały w załączniku do rozporządzenia MPiPS z dnia 27 maja 2010 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z ekspozycją na promieniowanie optyczne (J.t.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1619).

Ocena ryzyka zawodowego związanego z ekspozycją pracowników na promieniowanie optyczne, wynikające z konkretnych uwarunkowań występujących w miejscu pracy, powinna uwzględniać:

1) czynniki mające wpływ na skutki oddziaływania promieniowania optycznego na organizm człowieka dla promieniowania nielaserowego, tj. poziom promieniowania, długość fali promieniowania, czas trwania ekspozycji oraz rozmiar obrazu źródła promieniowania na siatkówce oka (dla λ = 300-1400 nm) oraz dla promieniowania laserowego, tj. poziom promieniowania, długość fali promieniowania, czas ekspozycji lub czasu trwania impulsu oraz rozmiar obrazu źródła promieniowania na siatkówce oka (dla λ = 400-1400 nm);
2) wartości MDE, w tym również wartości MDE odrębnie dla kobiet w ciąży określone w przepisach w sprawie prac szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet, oraz ograniczeń przy zatrudnianiu młodocianych wynikających z przepisów w sprawie prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac;

3) skutki dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników, w tym należących do grup szczególnego ryzyka;
4) możliwe skutki dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników, wynikające ze współwystępowania w środowisku pracy promieniowania optycznego i fotouczulających substancji chemicznych;
5) pośrednie skutki mające wpływ na bezpieczeństwo pracowników, w szczególności zagrożenia związanych z możliwością wywołania olśnienia, pożaru lub wybuchu;
6) istnienie urządzeń ochronnych i innego wyposażenia zabezpieczającego przed nadmiernym poziomem ekspozycji;
7) wiedzę medyczną w dostępnych publikacjach oraz informacji uzyskanych w wyniku profilaktycznych badań lekarskich pracowników;
8) przypadki ekspozycji na promieniowanie optyczne emitowane przez więcej niż jedno źródło promieniowania lub ekspozycji na promieniowanie optyczne o szerokim zakresie długości fal;
9) klasyfikację laserów podanej w Polskiej Normie (PN-EN 60825-1 lub normie ją zastępującej), a także każdej podobnej klasyfikacji źródeł promieniowania, mogących spowodować zagrożenia porównywalne z laserem klasy 3B lub 4;
10) informację dostarczanych przez producentów źródeł promieniowania i związanego z nimi wyposażenia, wykonywanych zgodnie z normami zharmonizowanymi i spełniających zasadnicze wymagania w rozumieniu przepisów o systemie oceny zgodności.

Maksymalne dopuszczalne ekspozycje na promieniowanie optyczne to tak zwane MDE.
Zostały one określone w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 6 czerwca 2014 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z 2017 r. poz. 1348).

Aby ocenić ryzyko zawodowe należy wyznaczyć:

  • poziom ekspozycji (PE) narażonych części ciała pracownika,
  • wartość lub wartości MDE (maksymalnych dopuszczalnych ekspozycji) dla określonych zagrożeń oczu lub skóry, zgodnie z rozporządzeniem MPiPS z 6 czerwca 2014 r.
  • krotność wartości MDE (k), którą wyznacza się ze wzoru 

W zależności od krotności MDE określa się ryzyko zawodowe ze względu na poziom ekspozycji oraz częstotliwość wykonywania pomiarów, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych w środowisku pracy (Dz. U. poz. 166.).
Pracodawca nie ma obowiązku rozpatrywania promieniowania optycznego jako czynnika szkodliwego dla zdrowia, jeżeli ekspozycja w trakcie eksploatacji źródła promieniowania nie przekracza 0,4 wartości MDE. Raz w roku wyznacza poziom ekspozycji w przypadku, jeżeli ostatnio wyznaczony poziom przekraczał 0,7 MDE dla promieniowania nielaserowego i do 0,8 wartości MDE dla promieniowania laserowego. Raz na dwa lata pracodawca wyznacza poziom promieniowania, jeżeli ostatnio wyznaczony poziom wynosił powyżej 0,4 do 0,7 wartości MDE dla promieniowania nielaserowego i 0,4 do 0,8 wartości MDE dla promieniowania laserowego. Pracodawca powinien uwzględnić: skutki oddziaływania promieniowania optycznego, wartości MDE, w tym dla kobiet w ciąży i młodocianych. Wartości MDE  i wartości MDE odrębnie dla kobiet w ciąży określono w przepisach w sprawie prac szczególnie uciążliwych dla zdrowia kobiet, natomiast ograniczenia przy zatrudnianiu młodocianych wynikają z przepisów w sprawie prac wzbronionych młodocianym.

Ocenę ryzyka zawodowego związanego z promieniowaniem optycznym można ocenić za pomocą każdej z metod lub metodą z normy PN-N-18002:2011 dla czynników mierzalnych.
Oceniając ryzyko wg normy 18002 dla wartości poniżej 0,5 MDE mamy do czynienia z ryzykiem małym, pomiędzy 0,5 MDE i MDE z ryzykiem średnim, a powyżej MDE z ryzykiem dużym.

Wartość wielkości charakteryzującej narażenie (MDE)

Oszacowanie ryzyka zawodowego

MDE > MDEmax

Duże

MDEmax ≥ MDE > 0,5 MDE

Średnie

MDE ≤ 0,5 MDEmax

Małe

MDEmax – Wartość dopuszczalnej wielkości charakteryzującej narażenie na promieniowanie optyczne.

Małe lub średnie ryzyko – może być uznane za dopuszczalne,

Duże ryzyko – jest niedopuszczalne.

Skomentuj