Czym są i czemu służą instrukcje bhp?

Instrukcje bhp są jednym z niezbędnych elementów służących do zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Kto odpowiada za wydanie instrukcji w sprawie BHP w zakładzie pracy? Co powinna zawierać? Jaką rolę w tym zakresie pełni służba BHP?

Odpowiedzialność pracodawcy

W przypadku możliwości wystąpienia zagrożenia dla zdrowia lub życia pracodawca jest obowiązany:

  • niezwłocznie poinformować pracowników o tych zagrożeniach oraz podjąć działania w celu zapewnienia im odpowiedniej ochrony;
  • niezwłocznie dostarczyć pracownikom instrukcje umożliwiające, w przypadku wystąpienia bezpośredniego zagrożenia, przerwanie pracy i oddalenie się z miejsca zagrożenia w miejsce bezpieczne.

Obowiązkiem pracodawcy jest zaznajamiać pracowników z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczącymi wykonywanych przez nich prac. To właśnie pracodawca jest zobowiązany do wydawania szczegółowych instrukcji i wskazówek dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach pracy. Natomiast pracownik potwierdza na piśmie zapoznanie się z przepisami oraz zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy.

Czego dotyczy instrukcja bhp?

Pracodawca jest obowiązany udostępnić pracownikom, do stałego korzystania, aktualne instrukcje bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące:

  • stosowanych w zakładzie procesów technologicznych oraz wykonywania prac związanych z zagrożeniami wypadkowymi lub zagrożeniami zdrowia pracowników,
  • obsługi maszyn i innych urządzeń technicznych,
  • postępowania z materiałami szkodliwymi dla zdrowia i niebezpiecznymi,
  • udzielania pierwszej pomocy.

Instrukcje powinny w sposób zrozumiały dla pracowników wskazywać czynności, które należy wykonać przed rozpoczęciem danej pracy, zasady i sposoby bezpiecznego wykonywania pracy, czynności do wykonania po jej zakończeniu oraz zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych stwarzających zagrożenia dla życia lub zdrowia pracowników. Instrukcje dotyczące prac związanych ze stosowaniem niebezpiecznych substancji i preparatów chemicznych powinny uwzględniać informacje zawarte w kartach charakterystyki tych substancji i preparatów.

Jak czytamy w postanowieniu Sądu Najwyższego sygn. akt III PSK 59/21 z dnia 24 marca 2021 r.:

Samo wdrożenie instrukcji nie zwalnia pracodawcy z odpowiedzialności, o ile ustali się (…), że miejsce pracy było nieprzygotowane (…). Zakres ochrony pracownika nie może być iluzoryczny, zwłaszcza w razie wykonywania pracy obarczonej dużym ryzykiem. Instrukcje winny więc wyizolować praktyczne zagrożenia i w sposób klarowny uzmysławiać pracownikowi, także doświadczonemu, stopień ryzyka i zagrożeń.

Funkcja służby bhp

Do zakresu działania służby bhp w omawianym temacie należy:

  • udział w opracowywaniu zakładowych układów zbiorowych pracy, wewnętrznych zarządzeń, regulaminów i instrukcji ogólnych dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy oraz w ustalaniu zadań osób kierujących pracownikami w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy,
  • opiniowanie szczegółowych instrukcji dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy na poszczególnych stanowiskach pracy.

Szczegółowość instrukcji dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy

Temat szczegółowości instrukcji bhp w swoim wyroku z dnia 11 kwietnia 2019 r. poruszył Sąd Administracyjny w Gdańsku. III SA/Gd 32/19:

Ustawodawca jednak nie precyzuje jak szczegółowe powinny być takie instrukcje i takie wskazówki (…), jak też nie wyjaśnia czym jest sama instrukcja. Odnośnie tego ostatniego pojęcia, to prawidłowo organ nawiązuje do definicji zawartej w słowniku języka polskiego PWN („zbiór przepisów ustalający sposób postępowania w jakieś dziedzinie”). Należy też zgodzić się z organem, że nie można dokonywać wykładni ww. przepisu (§ 2) w oderwaniu od § 1, określającego obowiązek pracodawcy do zaznajamiania pracowników z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczącymi wykonywanych przez nich prac. Tym samym instrukcja powinna być na tyle szczegółowa, aby obejmowała wszystkie procesy pracy na danym stanowisku, zaś szczególnie te, które mogą stanowić zagrożenia dla życia i zdrowia (…).

Dopełnienie obowiązków pracodawcy

W wyroku Sądu Rejonowego w Suwałkach sygn. akt IV P 195/14 z dnia 24 maja 2016 r. czytamy, że:

Przepisy bhp nie precyzują, w jaki sposób i w jakiej postaci pracodawca powinien udostępniać pracownikom instrukcje. Może to zatem nastąpić w tradycyjnej formie, tj. wywieszenia na danym stanowisku pracy (np. przy urządzeniu czy maszynie, której instrukcja dotyczy) albo zostać udostępnione w postaci elektronicznej (np. rozesłane e-mailem lub zamieszczone w intranecie). Istotnym jest, aby każdy pracownik miał do nich stały dostęp. Samo umieszczenie instrukcji przy stanowisku pracy nie jest równoznaczne z zapoznaniem się z nimi przez pracowników. Warto więc, pomimo braku formalnej dyspozycji przepisów bhp, uzyskiwać od pracowników oświadczenia potwierdzające zapoznanie się z każdą z udostępnionych im instrukcji. Gdyby jednak pracodawca wolał uniknąć gromadzenia dodatkowej dokumentacji, może wprowadzić stosowne zapisy do szczegółowego programu instruktażu stanowiskowego. (…) Opracowując szczegółowy program instruktażu stanowiskowego, należałoby uwzględnić w nim zapisy potwierdzające przeszkolenie pracownika z zakresu obsługi wszystkich maszyn i urządzeń występujących na danym stanowisku pracy, stosowanych na nim procesów technologicznych (jeżeli takie występują), jak również postępowania z poszczególnymi materiałami szkodliwymi dla zdrowia i niebezpiecznymi. Podobne zapisy, w połączeniu z udostępnionymi pracownikom instrukcjami bhp, pozwolą pracodawcy wykazać, że należycie dopełnił swoich obowiązków związanych z zapoznaniem pracowników z przepisami i zasadami bhp obowiązującymi na danym stanowisku pracy.

Czym są i czemu służą instrukcje bhp – podsumowanie

Reasumując, instrukcje opracowywane są przez osoby odpowiedzialne za BHP w zakładzie. Zadaniem instrukcji jest informowanie nt. zasad bezpiecznej pracy przy użyciu danych maszyn, na konkretnych stanowiskach itd. Instrukcje powinny być skonstruowane w sposób zrozumiały i być stale dostępne dla pracowników. Natomiast zadaniem służby BHP jest opiniowanie szczegółowych instrukcji dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy na poszczególnych stanowiskach pracy.

Podstawa prawna:

  • Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. poz. 704 z późn. zm.).
  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. poz. 1650 z późn. zm.).
  • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1320 z późn zm.).
  • Postanowienie Sądu Najwyższego sygn. akt III PSK 59/21 z dnia 24 marca 2021 r.
  • Wyrok Sądu Rejonowego w Suwałkach sygn. akt IV P 195/14 z dnia 24 maja 2016 r.
  • Wyroku Sądu Administracyjnego w Gdańsku sygn. akt. III SA/Gd 32/19 z dnia 11 kwietnia 2019 r.

Skomentuj